Godsverlichting in den Haag (of all places)

Na een week of drie te hebben geprobeerd te vergeten dat ik had beloofd de oude tante van een Zuid-Afrikaanse collega op te zoeken, heb ik uiteindelijk toch maar gebeld om een afspraak te maken, al was het alleen maar om van dat aanzwellende schuldgevoel af te komen.

De oude tante was op de laatste bladzijden van haar leven beland en haar nicht, de eerdergenoemde collega, wilde haar graag nog een keer bepalen bij het Goede Nieuws zodat tante wellicht in het reine kon komen met haar schepper voordat haar levensboek werd gesloten. O ja, tante haatte de kerk, wilde niets met God noch gebod te maken hebben en was allergisch voor christenen. Dat ik het maar even wist.

Tante gebeld. Ik legde uit wie ik was en waarom ik langs wilde komen. Tante vond het best.

Samen met Martha naar Den Haag gereden (ongeveer in het jaar 2010) en zo belandde dit onwaarschijnlijke pastorale duo in de slaapkamer van de oude tante. Na wat heen en weer gepraat over ditjes, datjes en andere onschuldige niemendalletjes werd het gesprek wat serieuzer. Over teleurstelling, afscheid nemen, verraad, alleen overblijven en eenzaamheid. Ik vroeg haar waar ze dacht dat God in dit alles was, als er überhaupt een God zou zijn.

Wat volgde was een eruptie van verdriet, boosheid (over de kerk, de afwezigheid van God, de hypocrisie van gelovigen die ze kende) en vooral machteloosheid. Deze litanie werd regelmatig onderbroken door verontschuldigingen: “Sorry, ik wil jullie God niet beledigen” en “Neem het me niet kwalijk”, waarop ik haar aanmoedigde om er vooral mee door te gaan, want “God is een grote jongen en kan wel wat hebben.”

Toen ze wat bedaarde was en bij gebrek aan wijze woorden die Martha of ik mogelijkerwijs hadden kunnen bedenken, vroeg ik haar of ik voor haar mocht bidden.
Meteen stak ze haar armen omhoog en zei: “Alsjeblieft, ik kan dit niet alleen, ik kan dit niet alleen, ik kan dit niet alleen.”

Dus baden we voor haar. Ik weet niet meer wat.

De vraag die Martha en ik elkaar stelden toen we onderweg naar huis bij een McDonalds waren gestopt voor een debrief – Martha met een vuurrood gezicht, ik met een vreselijke migraine (zoals gezegd is het pastoraat een onwaarschijnlijke match met ons) – is een vraag geworden die mijn leven en verhouding tot de ander radicaal heeft veranderd. Getraind, geïnstrueerd en feitelijk gebrainwasht met het idee dat slechts zij gered zijn die met de mond belijden dat Jezus Heer is en in het hart geloven dat God hem uit de dood heeft opgewekt (Romeinen 10:9-10). Doe je dit niet, dan ben je dus ‘ongered’ en ga je helaas naar de hel.
Het zou te ver voeren - maar is wel een cruciaal thema - om in deze blog in gaan op de vraag hoe de apostel Paulus dit bedoelde, in welke context, wat gered te maken heeft met hemel en/of hel en de waarde van het abstracte ‘in het hart geloven’ en hoe dit alles zich verhoudt tot Christus die voor eens en altijd het hemelse heiligdom is binnengegaan, en dan niet met bloed van bokken en jonge stieren maar met zijn eigen bloed. Zo heeft hij een eeuwige verlossing verworven. (Hebr. 12)

De vraag is deze: Reiken Gods liefdevolle, reddende armen niet vele malen breder, dieper en hoger dan wat ik in mijn benepen dogmatische geloofje heb vastgesteld? Is de erkenning “ik kan dit niet alleen” in feite een geloofsbelijdenis pur sang en vatten deze vijf woorden een leven samen waarin geloof een belangrijkere plaats had dan de ontkenning die zich aan de oppervlakte van het leven manifesteerde. Ik kan niet anders dan deze vraag met een volmondig en volhartig "Jazeker" beantwoorden.

Eerder schreef ik een eerste blog over ontmoetingen/gebeurtenissen die tot een blijvende, vaak radicale verandering in mijn leven hebben geleid. Dit is nummer twee.

Van Homo Ludens naar Homo Velum

Wat zou Johan Huizinga te zeggen hebben over de transitie van de mens als 𝐻𝑜𝑚𝑜 𝐿𝑢𝑑𝑒𝑛𝑠 naar 𝘏𝘰𝘮𝘰 𝘝𝘦𝘭𝘶𝘮? Zijn stelling dat het spel de noodzakelijke voorwaarde voor cultuur is, wordt danig op de proef gesteld. De tijd zal leren of 𝑆𝑝𝑒𝑙 en 𝑆𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚 op gespannen voet met elkaar staan. Wie weet verrijkt het de cultuur juist?

Vooralsnog lijkt de interactie van de mens met de directe wereld om zich heen - me dunkt een voorwaarde om een spel te spelen - plaats te maken voor een meer op het zelf gerichte virtuele bubbel van twee tot tien kubieke meters. In die bubbel wordt slechts dat zelf gevierd, gevoerd en beleden.

Recent gespot in mijn directe omgeving: de Homo Velum.

Meestal heeft de ander het gedaan, of de omstandigheden.

Ik heb niet zoveel met de gekte die rondom voetbal is geëvolueerd. Als jong jochie heb ik wel even getraind bij VV Nieuw-Lekkerland en zelfs een keer mee mogen spelen in een wedstrijd. De trainer liet me weten dat mijn positie rechtsachter zou zijn. Het feit dat hij me uit moest leggen wat dat  betekende was een indicatie dat ik wellicht een andere carrière zou moeten ambiëren. We verloren de wedstrijd. De trainer bleef aan en ik trainde nog wat door. Heb zelfs een keer een prijs gewonnen; een dikke reep chocola. Dat was een troostprijs omdat ik bij een voetbalquiz het minste aantal punten had weten te behalen. Ik heb toen maar een streep onder mijn voetbalcarrière gezet en ben gaan waterpoloën. 

Vanmorgen las ik in de krant dat er een WK gaande is en dat Nederland niet zo heel ver gekomen is. De bondscoach is opgestapt. Het lijkt een fenomeen te zijn geworden dat de coach bij voorbaat al verantwoordelijk wordt gehouden voor de slechte prestaties van het team. Dat is wel lekker voor de spelers, want zo heb je altijd een Zwarte Piet achter de hand waar je je eigen onderprestaties op af kan wentelen. 

Ik vind het een achterlijke ontwikkeling. Er moet met de vinger een schuldige worden aangewezen. En ja, de coach, voorzitter, directeur, leider komt op die plek terecht omdat hij/zij in staat wordt geacht de potentiële winst te optimaliseren en te maximaliseren. Ze hebben dat kunstje eerder weten te flikken.

Wat men uit het oog lijkt te verliezen, is dat de reis naar hogere winsten onderhevig is aan onverwachte en onvoorspelbare ontwikkelingen en factoren.

Ervan uitgaande dat twee min of meer gelijkwaardige teams een wedstrijdje spelen, heb je bij een potje voetbal ook een beetje geluk nodig. De bestuursvoorzitters van de grote oliemaatschappijen zullen binnenkort door de aandeelhouders op het schild worden gehesen. De door Trump (een "coach" die nooit z'n eigen verantwoordelijkheid zal nemen) geïnitieerde oorlog tegen Iran heeft de olieboeren geen windeieren gelegd. Die olieboeren hebben dus geluk.

Onze "eigen" boeren trekken ondertussen al lange tijd aan het kortste eind. Na jarenlang door "coach" overheid te zijn aangemoedigd om hun opbrengsten en winsten te maximaliseren, worden ze nu veroordeeld tot de strafbanken.

• Wat eens een vriendschappelijk, verbindend spel was, is verworden tot een wanstaltige commerciële miljardenbusiness. 
• De middels ellebogenwerk ingenomen monopoliepositie van veel te grote  commerciële bedrijven met hun geldgeile aandeelhouders aanbidden hun afgod Bolus en deze Bolus heeft niet zoveel met de spelers rechtsachter, maar kan tegelijkertijd niet zonder hen.
• Zijn we vergeten dat er zonder boer geen voer is? Alles wat wij cultuur noemen bestaat slechts bij de gratie van agricultuur. Neem dat weg en de hele boel stort in elkaar.

De gekte is overal. Ben ik de enige die daarvan moet kotsen? 

De gevende mens is een beter mens

Ik las onlangs het boek The Storyteller of Auschwitz van Siobhan Curham. In een van de eerste hoofdstukken ontmoet de hoofdpersoon, de Joodse auteur Claudette Weil, Solomon Finkelstein in de boekwinkel die hij bezit. Terwijl hij in een fauteuil zit, puffend op zijn pijp, en Claudette door de vele (oude) boeken bladert, praten ze over de transformerende kracht van verhalen. Solomon vraagt haar:

‘Ben je bekend met het concept tikkun olam?’

‘Ja,’ antwoordde ik, terwijl ik probeerde de definitie te herinneren. ‘Het betekent “herstel van de wereld”.’

‘Dat klopt.’

‘Door gebed,’ vervolgde ik toen de herinnering terugkwam.

‘En goede daden,’ voegde Solomon eraan toe.

‘Oh.’ Ik herinnerde me dat deel niet, en hij moet mijn verwarring hebben opgemerkt, want in een oogwenk sprong hij op uit zijn stoel en begon in een van de boekenkasten te zoeken.

‘Waar ben je?’ riep hij op een zingende toon, terwijl hij zijn bril op het puntje van zijn neus schoof.

Opnieuw onderdrukte ik de neiging om te giechelen. Een man die tegen boeken praatte, was duidelijk mijn soort mens.

‘Daar!’ Hij kwam terug en legde triomfantelijk een boek op de toonbank voor me neer. Het was een verzameling chassidische verhalen. ‘Heb je tijd voor een heel kort verhaal?’ vroeg hij.

‘Ik heb altijd tijd voor een verhaal,’ antwoordde ik.

‘Uitstekend!’ Zijn ogen lichtten op. ‘Er was eens – helemaal aan het begin van de tijd – toen de Schepper bezig was de wereld te scheppen, dat Hij een moment de controle over het proces verloor.’

‘God verloor de controle?’ vroeg ik, en vond het idee van een onhandige God vreemd genoeg troostrijk.

‘Ja, en vonken van Zijn wezen vielen neer in de fysieke wereld, waar ze gevangen raakten, waardoor Zijn kracht enigszins werd verminderd en de wereld kwetsbaar werd voor chaos en kwaad.’

‘Zoals de nazi’s?’ vroeg ik, en Solomon knikte. Een vraag die me al bezighield sinds de Duitsers begonnen waren met de vervolging van het Joodse volk, was hoe God zulke wreedheid kon toestaan. Een verzwakte God klonk ineens logisch. ‘Dus er is geen hoop voor ons?’ voegde ik eraan toe, half als grap.

‘Oh, maar die is er wel!’ antwoordde hij triomfantelijk. ‘We kunnen het kwaad herstellen en de wereld helen.’

‘Hoe?’

‘Door tikkun olam. Elke keer dat we een daad van religieuze contemplatie verrichten, zoals gebed of een goede daad voor een ander, wordt een van de vonken van licht bevrijd en kan deze terugkeren naar God, waardoor het goede in de wereld wordt versterkt.’ Hij knikte naar het boek met chassidische verhalen en glimlachte. ‘En zo zal, vonk voor vonk, de wereld worden hersteld en de harmonie terugkeren.’

Siobhan Curham, The Storyteller of Auschwitz (London, Bookouture, 2023), 54–55.

---

De kern van vrijgevigheid

Dit verhaal vangt de essentie van vrijgevigheid, een relatief nieuw woord (voor het eerst in het Engels gebruikt in 1566), maar het idee erachter is zo oud als de mensheid. In de Bijbel vinden we het (het Griekse haplotes) als een deugd, een kenmerk, een houding en/of een bewuste keuze: slaven worden door de apostel Paulus geïnstrueerd hun meesters oprecht te dienen (Ef. 6:5, Kol. 3:22) en hij vreest dat de pure en onverdeelde toewijding aan Christus van de gelovigen in Korinthe zal worden aangetast (2 Kor. 11:3).

Wanneer Paulus schrijft over het geven aan de hongerlijdende gelovigen in Jeruzalem benadrukt hij wat dat geven tot gevolg heeft: “zij zullen God verheerlijken. Want uw vrijgevigheid aan hen en aan alle gelovigen zal bewijzen dat u gehoorzaam bent aan het goede nieuws van Christus” (2 Kor. 9:1, 13).

Vrijgevigheid: niet zelfzuchtig en vrij van schijn en hypocrisie. Als dit de kern is, moet ik toegeven dat ik nog een lange weg te gaan heb. Ik zal altijd sporen – of zelfs onmiskenbaar bewijs – vinden van zelfzucht, een beetje (of veel) schijn en hypocrisie in mijn vrijgevigheid. Wanneer Paulus in Romeinen 12 over de gaven van God schrijft, zegt hij dat geven vrijgevig moet gebeuren.

Vrijgevig geven van onze tijd, aandacht, zorg, genade, liefde, geduld en al het andere goede dat we kunnen bedenken en delen met de ander, genereert iets dat potentieel het kwaad herstelt en genezing brengt in de wereld. Vrijgevigheid is dan ook onlosmakelijk verbonden met het Goede Nieuws als manifestatie van Gods eigen vrijgevigheid.

Ik heb een lijst met punten die kunnen helpen om de capaciteit om vrijgevig te zijn te vergroten. Die deel ik hier niet (ben namelijk allergisch voor lijstjes en projecteer nu mijn allergie op de lezer), maar als je het echt wil, kun je erom vragen (bedoeld voor persoonlijke of groepstudie van het thema).
Vrijgevigheid is voor velen een keuze. Ik benijd mijn vrouw Martha (ben gewoon stikjaloers), die lijkt te zijn geboren met een vrijgevige geest. Het geven van haar tijd, aandacht, genade, middelen, geld en wat al niet; er zit geen verborgen agenda achter. Ze is gewoon vrijgevig en lijkt niet in staat om het niet te zijn. Ze is een natuurtalent.

Een discipline is een bewuste beslissing om ergens aan te beginnen (een handeling, een daad, een reis) en kan (en zal waarschijnlijk) pijn en ongemak met zich meebrengen. Je onderwerpt je eraan vanwege de diepe overtuiging dat het het juiste is om te doen en in lijn is met Gods ontwerp voor de mens. Vrijgevigheid beoefenen maakt van ons ietsje betere mensen (zie mijn vorige blog).

Is het mogelijk om een ietsje beter, zachter mens te worden?

Een van mijn motto's is "Veranderen is mogelijk, maar is wel een verdraaid langzaam proces". Het zijn meestal voorvallen en incidenten die een veranderingsproces in gang (kunnen) zetten. Ten goede, maar ook ten kwade. De laatste tijd reflecteer ik wat meer op enkele voorvallen die op de lange duur een proces van transformatie in gang zetten.

Ik werkte als stagiaire bij de Hoop (Christelijke ggz en verslavingszorg)  tijdens mijn opleiding aan de Stichting Opleiding Sociale Arbeid (bestaat niet meer). Een van de aan mij toegewezen gasten (zo noemden we cliënten)  was Karin (niet haar echte naam). Karin was 15, verslaafd aan heroïne en om haar verslaving te bekostigen prostitueerde ze haar lichaam. Haar zus, 17 jaar oud, zat in dezelfde periode in de Hoop. 

De zussen kwamen uit een gezin waarvan de vader "in de bediening" stond. God dienen was voor hem prioriteit. Gezin kwam op de tweede plaats. De rekening voor God eerst en dan de rest, moest door het gezin worden opgehoest. Dat gaat vroeger of later altijd fout. De zussen waren opgegroeid in de evangelisch-charismatische traditie en wisten dus van de hoed en de rand met alle potentiële en reële hypocrisie van dien. Vader die naar buiten toe een opgepoetste versie van zichzelf presenteerde, inclusief zalvende glimlach en "vol van God zijn", en dat naar binnen toe, in zijn private wereld, niet waar wist te maken. Het gegeven dat beide dochters aan de heroïne raakten en hun lichamen prostitueerden kan dan ook voor een belangrijk deel aan zijn conto worden geschreven.

Maar dat terzijde. Na een aantal weken in de begeleiding van Karin vroeg ik op een gegeven moment of ik voor haar mocht bidden. Niet dat gebed onderdeel was van de therapie, maar we erkenden beiden het bestaan van God en wellicht dat "de Ene" van boven hier beneden iets kon betekenen in haar pijn, verdriet, woede, teleurstelling en desillusie met mensen en God.

"Dat is goed", zei Karin. Ik pakte haar handen en wachtte op woorden die zouden komen. Doorgaans zit ik namelijk niet om woorden verlegen, maar ze kwamen niet. In plaats daarvan kwamen er tranen. Ik kon niet anders dan huilen. In Karin zag ik de destructieve kracht van misbruik, verdriet, teleurstelling en hopeloosheid. Mijn antwoord? Woordeloze tranen! Ik voelde me ernstig tekortschieten en een loser in het kwadraat.
Na een aantal minuten, toen ik was bedaard, keek Karin mij aan en zei: "Dankjewel." Bedankt voor wat? Ik had nog niets gezegd!

Terugkijkend op dat moment in 1983 realiseer ik me dat het een transformerende impact op me heeft gehad. De keren dat ik dit verhaal vertel, komen dezelfde emoties naar boven en houd ik het niet droog.

De gebrokenheid van mensen als gevolg van keuzes die anderen voor hen maken, of de gevolgen van zelfgemaakte keuzes die een verwoestend effect hebben; het mag de ander niet onberoerd laten. Ontferming over de ander lijkt zeldzamer te worden. Waarschijnlijk omdat ontferming zich slechts in de ontmoeting met de ander manifesteert en de moderne mens eerder lijkt te kiezen voor confrontatie op afstand met polarisatie als ultieme uitwas daarvan.

Afstand kom ik nog te vaak tegen in mijn leven. Ik moet steeds een bewuste keuze maken om die afstand te overbruggen. Vanaf een afstand heb ik namelijk nog veel te vaak een veel te grote mond. Die grote mond wordt al snel kleiner als ik de ander ontmoet, zie.

Hoe het Karin is vergaan? Ik heb geen idee, maar zou het wel graag willen weten. Af en toe typ ik haar naam in een zoekmachine maar dat heeft nooit iets wezenlijks opgeleverd.

De veranderingsmachine loopt vast

Bill Hull beschrijft in Jesus Christ, Disciplemaker, de diverse aspecten die gerelateerd zijn aan het proces van discipelschap. Dat doet hij goed en daar kunnen we van leren. Hij benadrukt het idee dat discipelschap een proces is en vooral geen programma. 
Als hij vervolgens een chronologische (volg)orde suggereert (Kom en zie, Kom en volg, Kom bij Mij en Blijf in mij) wordt het kunstmatig. In de boeken die daarop volgen (The disciplemaking Pastor en The disciplemaking Church) staat de structurele uitvoering van deze ideeën centraal.

De ideeën zijn helder maar hij doet teveel z'n best om het toch in een structuur en programma te wringen.
Dat is mijns inziens de zwakte van zijn benadering. De suggestie dat alle volgelingen van Christus discipelmakers zijn, is te kort door de bocht en te eenzijdig omdat voorbijgegaan wordt aan het gegeven dat alle gelovigen uniek zijn, met unieke gaven en temperamenten en dus uniek bijdragen aan de instandhouding, groei en ontwikkeling van het lichaam van Christus a.k.a. de Kerk.

Deze eenzijdige benadering vindt je ook wel terug bij Operatie Mobilisatie, waar de gedachte dat het doel van het volgen van Jezus het maken van discipelen is, best wel een flink accent krijgt - en dat aan de hand van één tekst (Mat. 28:18). De andere drie evangelisten verwoorden die "grote opdracht" anders, waarbij het getuigen van de opstanding en het elkaar liefhebben centraal staan. De nadruk ligt hierbij op het (potentiële) transformerende effect van het volgen van Jezus in de volgeling.

Trouwens, zijn suggestie dat Jezus een methodisch model voor ogen stond toen hij de 12 discipelen "trainde" is meer een voortvloeisel uit de westerse filosofieën rondom management en leiderschapsontwikkeling dan een vermeende strategische agenda van Jezus. Wat vooral ontbreekt in deze ontwikkelingsfilosofieën is de aandacht voor de transformatie van karakter. Wat de wereld nodig heeft, is niet alleen betere leiders, maar betere mensen. Daar zijn geen programma's voor.

Een programma waarbij gelovigen worden "bijgepraat" over de theologische en praktische essenties en consequenties van het geloof in God en het volgen van Jezus; daar is niets mis mee. Catechisatie is helemaal niet zo'n gek idee. Als dat samengaat met een vorm van mentorschap waarbij gelovigen die wat verder zijn jonge gelovigen op sleeptouw nemen, dan zou er zomaar iets kunnen gebeuren dat bijdraagt aan een gezonde groei en ontwikkeling van de volgeling. Dat kun je echter ook weer niet regelen of in een programma plempen. Een mentor toewijzen kan werken, maar de chemie die voor een succesvolle match vereist is, laat zich niet plannen. Mensen kiezen best hun eigen mentor/model/voorbeeld omdat transformatie eerder plaatsvindt als resultaat van het volgen van inspirerende, levengevende voorbeelden dan van strategische modellen en "ontwikkelingspijpleidingen". 

De evolutie van satan's fluytencast

Over hoe het orgel ooit een plek veroverde in de zondagse eredienst, daar heb ik ooit deze blog over geschreven. Toentertijd lag het accent op de Psalter; de 150 psalmen die in de Hebreeuwse bijbel te vinden zijn en die berijmd, ritmisch en ook niet ritmisch werden en worden gezongen om God te eren, het leven te beklagen en te bewenen, en vertrouwen uit te spreken. Het van beneden naar boven zingen stond centraal.

Met name de laatste eeuw heeft de kerk verscheidene revoluties gekend en heeft die fluytencast op veel plekken plaats moeten maken voor wat verworden is tot een regelrechte industrie waarbij vooral de laatste decennia het ”God naar ons toezingen” centraal is komen te staan. Hippe kerken waar “de aanbidding zo fijn is” en je “zo heerlijk de tegenwoordigheid van God ervaart” doen het goed en leveren dan ook een belangrijke bijdrage aan het fenomeen van kerk(s)hoppen.

Veel van de moderne liederen vallen onder de categorie “gerealiseerde eschatologie:”   Gods uiteindelijke overwinning op lijden, depressie, ziekte en financieel gebrek kan door uitroepen, uitzingen of proclamatie (het vocabulaire verschilt per denominatie en dijt nog wel wat uit) naar het hier en nu worden gemanifesteerd.

Werkafschuw of...

Als ik mijn opa had gevraagd of het werk waarvoor hij werd betaald paste bij wie hij was, had hij waarschijnlijk niet begrepen wat ik bedoelde. In zijn tijd was werk vooral een manier om geld te verdienen en je verantwoordelijkheid te nemen. Het had weinig te maken met persoonlijke identiteit of zelfexpressie. Ik zou het hem dus anders moeten uitleggen: in hoeverre sluit wat u “uw werk” noemt aan bij uw talenten, interesses en passies? Dat zijn categorieën die pas veel later belangrijk zijn geworden in hoe wij vandaag over werk denken.

Iedereen beleeft werk anders. Voor sommigen is het vooral iets dat de dag onderbreekt, een noodzakelijk kwaad dat je zo snel mogelijk achter je wilt laten. Op verjaardagen hoor je dan ook vaak de vraag: “Hoe lang moet jij nog?”

Anderen ervaren juist voldoening in hun betaalde werk — niet alleen omdat het geld oplevert, maar ook omdat het hen in staat stelt om dingen te doen die ze belangrijk vinden, ook als die niet worden betaald.

Beschavingen herhalen patronen, maar leren er zelden van.

Een dun, opvallend boekje. Opvallend niet zozeer vanwege de titel, maar vooral vanwege de niet zo sexy cover. Maar dan de inhoud!

Sir John Glubb (1897-1986) betoogt in The Fate of Empires and the Search for Survival dat grote (wereld)rijken door de geschiedenis heen opvallend vergelijkbare levenscycli doorlopen.

Hij vergeleek elf grote rijken (Assyrië, Perzië, Griekenland, Rome, Arabieren, Ottomaanse Rijk, Spanje, Rusland, Groot-Brittannië) en concludeerde dat ze gemiddeld 200–250 jaar, ofwel tien generaties, bestaan — ondanks enorme verschillen in technologie, transport of cultuur. De Assyriërs marcheerden te voet met speren; de Britten hadden spoorwegen en kanonnen — toch duurden beide rijken ongeveer even lang.

Een beeld is maar een beeld en kan dus worden gedeconstrueerd

Als tiener sleutelde ik wat aan brommers. Echt goed was ik daar niet in. Aan het eind hield ik steevast onderdelen over, en meestal was de brommer er slechter aan toe dan vóór mijn ingreep. Het beperkte, slecht passende gereedschap hielp ook niet mee. Mijn jongere broer Leo was het tegenovergestelde. Na de technische school werd hij dieselmonteur — en dat is hij gebleven. Leo kon een kapotte brommer zelfs met een hamer en een zaag repareren.

Het doel van deconstructie kan verschillen. Soms haal je iets uit elkaar om te begrijpen hoe het werkt, om het daarna — misschien na een schoonmaakbeurt — weer in elkaar te zetten en verder te gaan. Soms staat een constructie simpelweg in de weg, en is deconstructie bedoeld om ruimte te maken.

Nieuwsbrief Mei 2026

Nieuwsbrief Jan en Martha, Mei 2026

In 1987 ben ik bij Operatie Mobilisatie geland.

Daar tref je gelovige vogels van diverse pluimage aan. Van uiterst conservatief tot tamelijk progressief en liberaal. De samenbindende factor is Christus: de weg, de waarheid en het leven. Dat geloven, belijden, beleven en delen we. Vandaar onze missie en visie: “Een levende gemeenschap van Jezus volgers voor iedereen”.
Nog een klein jaar totdat de teller 40 jaar aantikt.

Mijn “on-boarding” in 1987 bestond, onder andere, uit het smokkelen van bijbels naar Oost Europese landen achter het ijzeren gordijn en een leiderschapstraining van zes weken in Engeland. De afgelopen 39 jaar laat een uitgebreid pallet aan verantwoordelijkheden in OM Nederland en OM Internationaal zien. Waar ik nu zit, zit ik goed (volgens mij). Een beetje OM Internationaal, een beetje OM Nederland met als focus toerusting, geestelijke vorming en mobilisatie.

Gebruik van AI afbeeldingen kwalijker dan de preek

Vanmorgen, na mijn overdenking over de vraag hoeveel het "alles" is waar Jezus op doelt als hij zegt: "𝑊𝑎𝑡 𝑗𝑒 𝑜𝑜𝑘 𝑣𝑟𝑎𝑎𝑔𝑡 𝑖𝑛 𝑚𝑖𝑗𝑛 𝑛𝑎𝑎𝑚, 𝑖𝑘 𝑧𝑎𝑙 ℎ𝑒𝑡 𝑑𝑜𝑒𝑛," (Johannes 14) ben ik door twee personen aangesproken over de door AI gegenereerde afbeeldingen in mijn presentatie. De een vroeg me in het vervolg geen AI meer te gebruiken en de ander had moeite met het feit dat AI een afbeelding van Jezus had gemaakt en of ik wel wist hoeveel energie het wel niet kost om een AI-afbeelding te maken. Die laatste hoor ik vaker. De zorg om onze CO2-uitstoot gaat velen aan het hart. Terecht, want de opwarming van de aarde, hoewel deels te wijten aan de normale, historisch aantoonbare schommelingen in het klimaat, wordt door de overmatige uitstoot door ons, aardbewoners, ontegenzeglijk versneld. Goed, ik dacht de door velen aangenomen exorbitante uitstoot per plaatje in een context en perspectief te plaatsen. De afbeelding (door AI gegenereerd - sorry) spreekt voor zich.

Geloofsdeconstructie 3 (slot)

 “Help, ik ga door (theologische) deconstructie" (deel 3 van 3) 

De volledige, uitgebreide versie ontvangen? 

De telegramstijl van de blog doet geen recht aan het grotere verhaal. Ik heb sowieso al de neiging om in zip-bestanden te praten en te schrijven. Alles uitmelken tot aan de laatst mogelijke druppel is niet mijn stijl. Het grotere verhaal kun je opvragen. Ik heb het als PDF en ook in gedrukte vorm (in beperkte oplage).
Hier dan de laatste zip-blog van wat al een zip is.

Stuur me een mail of reageer.

Is de kerk een veilige plek voor twijfelende gelovigen?

Wanneer alles instort

Tijdens een retraite kreeg ik toestemming om een brief voor te lezen van een gemeentelid. Ze beschreef hoe ze vanaf haar tienerjaren haar leven volledig had ingericht rond bijbelstudies, gebed en het zoeken naar Gods bevestiging.

Geloofsdeconstructie deel 2

“Help, ik ga door (theologische) deconstructie" (deel 2 van 3) 

De volledige, uitgebreide versie ontvangen? 

Stuur me een mail of reageer.

Geloof tegen de stroom in

Abraham wordt in de Bijbel geprezen omdat hij geloofde — maar zelden staan we stil bij de weg ernaartoe. Hoe kwam hij tot het geloof in één God, midden in een cultuur vol goden en afgoden?

• Een oude joodse uitleg (Midrash) geeft een intrigerend inkijkje. Abraham werkte in de afgodenwinkel van zijn vader. Hij stelde scherpe vragen:

“Hoe kan een mens van zestig buigen voor iets dat gisteren gemaakt is?”

Uiteindelijk vernietigde hij alle afgoden en legde de schuld bij het grootste beeld. Toen zijn vader dat belachelijk vond, antwoordde Abraham:

“Hoor je dan niet wat je zelf zegt?”

Dit is deconstructie ten voeten uit:

• Kritische vragen stellen bij overgeleverde overtuigingen
• De moed hebben om tegen de heersende cultuur in te gaan
• Risico nemen om trouw te blijven aan wat innerlijk waar voelt

Geloofsdeconstructie deel 1

“Help, ik ga door (theologische) deconstructie" (deel 1 van 3)

Beknopte bewerking en vertaling van een seminar dat ik verzorgde op de jaarlijkse inmternationale leidersconferentie van Operatie Mobilisatie in Maart 2026

De volledige, uitgebreide versie ontvangen? 

Stuur me een mail of reageer.

Wanneer geloof begint te schuiven

De afgelopen jaren heb ik dit zinnetje in allerlei vormen geregeld gehoord — van gelovigen binnen en buiten OM. Mensen die merken dat hun vertrouwde beelden van God, Bijbel en missie beginnen te verschuiven. Ze vragen zich af: Past mijn kerk nog bij mij? Past mijn organisatie nog? En misschien wel het meest confronterend: past mijn geloof nog bij wie ik ben geworden?

Dit onderwerp is niet alleen actueel, het is ook persoonlijk. Ik ken de ervaring van spirituele aardbevingen — momenten waarop je je afvraagt of je door een scheur in je geloof opgeslokt wordt, of dat er aan de andere kant iets nieuws tevoorschijn komt.

Wat bedoelen we met deconstructie?

De term deconstructie komt oorspronkelijk uit de filosofie en werd in de jaren zestig geïntroduceerd door Jacques Derrida. Hij liet zien dat veel van onze overtuigingen zijn gebouwd op tegenstellingen (binaire paren) waarbij de één altijd belangrijker wordt gevonden dan de ander: man/vrouw, geest/lichaam, goed/fout.

Deconstructie laat zien dat deze tegenstellingen vaak kunstmatig zijn. Ze bestaan niet los van elkaar, maar geven elkaar betekenis.

De schoenmaker probeert eens wat anders

Ben ik toch gevallen voor het idee dat je met Wordpress in zo'n twintig minuten een website kunt bouwen... Voor de zekerheid heb ik een handleiding erbij gekocht en het proces stap voor stap doorlopen. 

Uren van mijn leven, enkele dagen zelfs tot diep in de nacht, verspeeld. Ik ben wel twintig keer opnieuw begonnen. Wat mij betreft is Wordpress een gedrocht. Althans niet Wordpress zelf, maar eerder de duizenden de hemel en meer belovende "gratis" thema's. Echter, als je één klein dingetje net iets anders wil, moet er dus opgeschaald worden naar "pro-versies" of  je moet gaan knoeien met de HTML-bestanden. Wel grappig, maar als het niet je dagelijks werk is, is het een crime! Een tekentje, letter of getal teveel weghalen en de zaak gaat op zwart....

Ik had het kunnen weten. Alleen de zon gaat voor niets op. Dus blijf ik maar bij het eenvoudige Blogger en ontdekte dat ik daar veel meer mee kan dan ik wist. Eigenlijk ben ik nu best wel tevreden met hoe mijn blogpagina eruitziet. Nieuw themaatje en wat pagina's toegevoegd en het kind is weer helemaal blij. 

Wat heeft de spelende man er (potentieel)  van geleerd? Dat het wellicht beter voor me is om bij mijn leest te blijven. 

Ik heb het gebeuren losgelaten en zet Kickstart Wordpress (5e editie) op Marktplaats. Of als je toevallig deze blog leest en ermee aan de slag wil; kom maar halen dat boek. Misschien dat een ander ermee geholpen is of gewoon zin heeft om uren te puzzelen zonder tot een bevredigende oplossing te komen.

Ben ik een kleingelovige?

Regelmatig krijg ik vragen over geloof, kerk en wat niet meer. Daar ga ik dan mee aan de slag en geef mezelf de opdracht om na te denken over een mogelijk antwoord.

Onlangs kreeg ik deze vraag van een goede vriend.

Waarom doen christenen zo vaak hysterisch over God. Ik bedoel… het lijkt soms wel of er alleen halleluja en dankbaarheid is. Ik vind mezelf echt een dankbaar mens, maar ik vind dit aardse leven vrij ingewikkeld en ik krijg dat niet ‘weggebeden’…

Ben ik nu een kleingelovige? Dat raag ik me dan af.

Een antwoord:

Het "geloofshuis" van een gelovige (ongeacht waar of in wie iemand gelooft) is voor een belangrijk deel een constructie. De materialen waarmee men dat geloof in hoofd, hart en praktijk vormgeeft, bestaan voor een belangrijk deel uit dat wat men vanuit de cultuur, socialisatie en persoonlijke beleving meekrijgt. Een authentiek of modelgeloof bestaat dan ook niet. De gelovige zal onbewust het kritisch bevragen van die constructie vermijden en angstvallig vasthouden aan wat de "mores" binnen een grotere of kleinere groep "voorschrijft". De gelovige die zichzelf serieuze zelfreflectie toestaat, durft dan de vragen die jij stelt, eindelijk te stellen. Ideeën rondom kleingeloof of grootgeloof zijn dan ook zeer subjectief. Ja, we kunnen leren van elkaars geloof, strijd en worsteling, maar om de ander een subjectieve geloofsbeleving voor te schrijven, door bijvoorbeeld hardnekkig vast te houden aan een "onbevraagd" geloof, houdt een bepaalde illusie in stand. Achter veel Halleluja's gaat een wereld vol drama schuil. Maart om achter dat Halleluja vandaan te komen, vraagt moed en het laten varen van de angst dat er niets over zou blijven. Maar juist dat wat overblijft, is van belang, want dat zou best wel eens echt kunnen zijn.

De geweld(ad)ige mens....

Ik ben het boek 𝐺𝑜𝑑 𝑒𝑛 𝐺𝑒𝑤𝑒𝑙𝑑 van René Girard aan het lezen. Geweld kent talloze veschijningsvormen en is te vinden in de diepste haarvaten van culturen, systemen, zaken en relaties. Politieke leiders komen er mee weg en worden door velen aangemoedigd, geprezen en zelfs als Messiassen omarmd. Religieuze leiders schromen niet om manipulatie als geweldsinstrument in te zetten; de angst houdt de kudde volgelingen bijeen.

Sebastian Brant schreef in 1494 𝑯𝒆𝒕 𝑵𝒂𝒓𝒓𝒆𝒏𝒔𝒄𝒉𝒊𝒑. (isnb: 9789055738021) Vanmorgen las ik weer eens paar hoofdstukken en realiseerde me dat het er niet beter op is geworden.

Geweld heeft hooguit een andere vernislaag gekregen waardoor het zelfs als beschaafd kan worden gelegitimeerd.

Het archetype van geweld vinden we al in het vierde hoofdstuk van de Bijbel; Kain vermoordt z'n eigen broer. Kain zag maar een uitlaatklep voor zijn jaloersheid en boosheid: geweld.

Geweld wordt veelal geassocieerd lichamelijk en/of psychisch leed toebrengen aan de ander. Maar het gaat veel verder. Bedrijven die om maximale wist te behalen werknemers tekort doen. Een grote bank die om haar aandeelhouders een tijdelijk geluksgevoel te geven 5200 werknemers ontslaat. De CJIB die om een begrotingsgat van de overheid te dichten op onwaarschijnlijke plekken mobiele "melkkoeien" neerzet; ook dit zijn uitingen van geweld die, omdat elke rechtvaardiging voor deze praktijken als buitenproportioneel wordt ervaren, boosheid, wantrouwen en gevoelens van wrok oproept. Uiteraard niet bij aandeelhouders en instituten die er voordeel van hebben maar bij hen die het trefpunt zijn van dat geweld. En het gevoel van aangedaan onrecht en boosheid gaat niet vanzelf weg. Het stompt de mens af of zet aan tot protest. Dat protest wordt vervolgens beantwoord met nog meer geweld en zo komen we in een vicieuze cirkel terecht. Om een kantelpunt te bereiken en de cirkel te doorbreken heb je "massa" nodig.

Bijvoorbeeld: hoeveel meer Iraniërs moeten de straat op om het door de overheid geparktiseerde geestelijke, sociale en lichamelijk geweld een halt toe te roepen.

Ik word er niet echt vrolijk van. Zeker niet als ik bedenk dat ook ik in staat ben om geweld te gebruiken. Ik heb dan (nog) niemand omgebracht, maar de meer "onschuldige"vormen zijn mij niet vreemd.

𝘈𝘭 𝘸𝘪𝘦 𝘨𝘦𝘸𝘦𝘭𝘥 𝘦𝘯 𝘰𝘯𝘳𝘦𝘤𝘩𝘵 𝘥𝘦𝘦𝘥

𝘈𝘢𝘯 𝘩𝘦𝘮 𝘥𝘪𝘦 𝘯𝘪𝘦𝘮𝘢𝘯𝘥 𝘰𝘰𝘪𝘵 𝘪𝘦𝘵𝘴 𝘮𝘪𝘴𝘥𝘦𝘦𝘥

𝘚𝘵𝘰𝘰𝘳𝘵 𝘷𝘦𝘭𝘦𝘯 𝘮𝘦𝘵 𝘥𝘪𝘵 𝘻𝘪𝘯𝘭𝘰𝘰𝘴 𝘭𝘦𝘦𝘥

(Sebastian Brant; Het Narrenschip (1494), Hfdst 10. Vert. Dr. E. Vandervoort)

Illustratie: AI interpretatie van de originele gravure van Albrecht Dürer)

𝘞𝘩𝘰 𝘤𝘶𝘧𝘧𝘴 𝘢𝘯𝘥 𝘣𝘦𝘢𝘵𝘴 𝘩𝘪𝘴 𝘩𝘶𝘮𝘢𝘯 𝘣𝘳𝘰𝘵𝘩𝘦𝘳

𝘛𝘩𝘢𝘵 𝘯𝘰𝘵𝘩𝘪𝘯𝘨 𝘥𝘪𝘥 𝘵𝘰 𝘩𝘢𝘳𝘮 𝘰𝘳 𝘣𝘰𝘵𝘩𝘦𝘳

𝘖𝘧𝘧𝘦𝘯𝘥𝘴 𝘵𝘩𝘦 𝘴𝘦𝘯𝘴𝘦 𝘰𝘧 𝘮𝘢𝘯𝘺 𝘢𝘯𝘰𝘵𝘩𝘦𝘳

(Sebastian Brant: The Ship of Fools (1494), Chpt. 10, Transl. Edwin. H. Zeydel)

Illustration: AI interpretation of original engraving by Albrecht Dürer)

De illusie van een puur verlangen

Mensen hebben verlangens. Ik heb verlangens.

Zijn deze verlangens het resultaat van autonoom denken; ontstaan zonder ook maar enige invloed van onze omgeving? 

Ik zou graag willen kunnen zeggen dat die van mij puur en authentiek zijn maar dat zijn ze echt niet.
Voor mijn gevoel ben ik lichtjaren verwijderd van een beste versie van mezelf. 

Het beeld van die beste versie komt ergens vandaan en ik besteed best wel wat energie aan het imiteren van die beste versie. 

Naast dat die beste versie in mijn verbeelding knapper, atletischer is en er eeuwig jong uit blijft zien, zijn het vooral kenmerken en eigenschappen die ik aspireer en na wil bootsen.

Zo vind ik het heel frustrerend dat ik niet de wijze, verstandige, geduldige, liefhebbende, vrolijke, altijd hoopvolle en tal van andere begerenswaardige eigenschappen manifesterende man ben die ik in mijn verbeelding zie.

Het spanningsveld waarin ik me bevind is tussen de rauwe en vaak harde werkelijkheid van wat hier en nu is, en mijn inbeelding van wat kan zijn. Daarin ben ik niet alleen. Juist omdat er anderen zijn die eenzelfde nabootsing van een denkbeeldige betere versie nastreven moedigt dat mij aan om iedere dag een stukje verder te komen.

In de bijbel vinden we een opsomming van wat de apostel Paulus de vrucht van de Geest noemt: liefde, vreugde, vrede, geduld, lankmoedigheid, goedheid, vriendelijkheid, zachtmoedigheid, trouw, bescheidenheid, zelfbeheersing en kuisheid. Iedereen maakt een eigen projectie van hoe die vrucht er in zijn/haar leven idealiter uit zou zien. Daarnaast worden gelovigen aangemoedigd om die vrucht na te streven of, en dat gebeurt helaas ook, in een zelf misleidende vorm van ontkenning te claimen en te menen dat het door het geloof al is ontvangen en het slechts zaak is om het te activeren. Als dat laatste waar zou zijn, wat zou de wereld en de kerk er dan mooi uitzien.

Maar waarom zou ik eigenlijk willen veranderen? In de eerste plaats niet voor mezelf (ik heb me er zo'n beetje bij neergelegd dat ik een armoedzaaier ben en blijf) maar vooral om de mensen om me heen; die het dichtst bij mijn leven betrokken zijn: mijn vrouw, mijn kinderen en kleinkinderen, mijn vrienden. Ik kan wel een grote waffel hebben over hoe belangrijk het volgen van Jezus voor me is; Hij representeert het ideaal (een ideaal dat buitengewoon aantrekkelijk is en alle moeite van het volgen waard) maar als die grote waffel zich niet uit in een groot hart, dan zou ik er beter het zwijgen toe doen. 

Mijn verlangen om een betere echtgenoot, vader, opa, vriend, buur en medeweggebruiker te zijn wordt gevoed door externe factoren; het leven van Christus, de voorbeelden van mannen en vrouwen om me heen die bepaalde eigenschappen in de pocket lijken te hebben en de gevoelde sociale druk en verwachtingen van de groepen waar ik deel van uit maak.

Het besef van tekort kan ik ook wel relativeren. Ik besef dat het beeld van die betere versie precies is wat het is: een beeld, dus grotendeels een illusie.

Waar ik het vandaag mee moet doen is wat er nu is. Verre van volmaakt en tegelijk hoopvol.

Een wel heel smalle weg

Gisteren was ik weer aan het uitstellen. Meestal als ik aan een nieuwe, wat grotere taak begin, zoek ik allerlei excuses om niet te hoeven beginnen. Ik ga bijvoorbeeld mijn bureau opruimen, schrijf een blog (of twee) of ga boeken afstoffen. Daar blader ik dan meteen maar even door. Zo blies ik de stof af van John Bunyan's "De Christen- en christinnereis naar de eeuwigheid". Ik heb een mooi exemplaar; de ongewijzigdde herdruk (1975) naar de uitgave van 1868. Om het uitstel wat verder op te rekken besloot ik tot een reflectie/kritiek op het boek. De illustratie in deze blog is één van de 100 zwart wit platen waarvan het boek rijkelijk is voorzien. Ik heb AI gevraagd er een cartoon van te maken in kleur.

John Bunyan’s "De Christen- en christinnereis naar de eeuwigheid" geldt als een iconisch werk binnen de christelijke literatuur en wordt vaak gepresenteerd als een spirituele gids voor nieuwe gelovigen (mijn moeder gaf me een pocketuitgave op mijn 18e verjaardag en lange tijd is de in het boek geportretteerde mannelijke hoofdrolspeler, Christen, mijn mimese* geweest). De bijbehorende beeldtaal, zoals de bekende poster die de brede en de smalle weg visualiseert, draagt een krachtige symboliek uit: de brede weg representeert wereldse geneugten, terwijl de smalle weg staat voor een leven dat exclusief gericht is op God en het hemelse einddoel. Deze tegenstelling impliceert een spirituele reis die gekenmerkt wordt door afzondering, ascese en een rigide focus op het persoonlijke zielenheil.

Deze voorstelling van het geloofsleven weerspiegelt een vorm van geestelijk individualisme waarin de pelgrim zijn sociale relaties—met partner, kinderen en gemeenschap—ondergeschikt maakt aan zijn persoonlijke verlossing. Bunyan’s Christen sluit zich letterlijk af voor de roep van zijn gezin, wat wordt gepresenteerd als een daad van geestelijke heldhaftigheid. Deze benadering roept vragen op over de balans tussen persoonlijke toewijding en relationele verantwoordelijkheid binnen het christelijk ethos.

Hoewel de metafoor van de pelgrimstocht een waardevolle spirituele oriëntatie biedt—gericht op zingeving en bestemming—dreigt zij, in Bunyan’s interpretatie, de bredere roeping van de gelovige in de wereld te marginaliseren. De Bijbel getuigt immers van een geïntegreerd leven waarin liefde voor de naaste, toewijding aan het gezin, arbeidsethos en maatschappelijke betrokkenheid fundamentele uitingen zijn van navolging van Christus. Door deze dimensies impliciet te associëren met de ‘brede weg’, lijkt Bunyan een reductie van het christelijk leven tot een innerlijke, geïsoleerde reis te bepleiten.

Deze eenzijdige spiritualiteit weerspiegelt zich ook in de wijze waarop veel westerse gelovigen de Schrift benaderen: via de lens van de Persoonlijke Pastorale Toepassing (PPT), waarbij de vraag centraal staat wat de tekst betekent voor het individu, los van bredere sociale of ecclesiale contexten. Dit individualisme versterkt het idee dat het geloof primair een privéaangelegenheid is tussen ‘God en mij’.

Tegenover deze benadering staat een groeiende beweging van gelovigen wereldwijd die de ‘kokervisie’ van het geïsoleerde pelgrimageleven afwijzen. Zij zoeken naar manieren om hun geloof relevant te maken in een wereld die geconfronteerd wordt met sociale, ecologische en morele crises. Voor hen is de smalle weg geen pad dat zich onttrekt aan de wereld, maar een levensstijl die zich juist midden in die wereld manifesteert—door dienstbaarheid, opofferingsgezindheid en liefdevolle betrokkenheid.

In dit licht verdient Bunyan’s werk een herinterpretatie. Niet om de kernboodschap van toewijding en volharding te verwerpen, maar om deze te herijken binnen een theologie die het Koninkrijk van God niet slechts als toekomstig einddoel ziet, maar als een realiteit die reeds hier en nu gestalte krijgt. De smalle weg is dan niet de route van religieuze afzondering, maar van belichaamde navolging in het dagelijks leven—waar de gelovige ingaat en uitgaat en weide vindt (Joh. 10:9), onder de hoede van de Herder.

*Over de mimese schijf ik binnenkort een aanlat blogs