Een beeld is maar een beeld en kan dus worden gedeconstrueerd

Als tiener sleutelde ik wat aan brommers. Echt goed was ik daar niet in. Aan het eind hield ik steevast onderdelen over, en meestal was de brommer er slechter aan toe dan vóór mijn ingreep. Het beperkte, slecht passende gereedschap hielp ook niet mee. Mijn jongere broer Leo was het tegenovergestelde. Na de technische school werd hij dieselmonteur — en dat is hij gebleven. Leo kon een kapotte brommer zelfs met een hamer en een zaag repareren.

Het doel van deconstructie kan verschillen. Soms haal je iets uit elkaar om te begrijpen hoe het werkt, om het daarna — misschien na een schoonmaakbeurt — weer in elkaar te zetten en verder te gaan. Soms staat een constructie simpelweg in de weg, en is deconstructie bedoeld om ruimte te maken.

Wanneer we iemand vragen naar zijn of haar wereld- of godsbeeld, vragen we eigenlijk naar de manier waarop die persoon de werkelijkheid en God heeft geconstrueerd. In onze taal zit al de erkenning dat we allemaal met een bepaalde bril naar de wereld kijken. Ook een wereldbeeld zonder God is nog steeds een constructie.

Beelden maken is van alle tijden. Denk aan het verhaal uit Exodus, waar de Israëlieten — na een tijd niets van God te hebben gehoord — onder leiding van Aäron, de charismatische broer van Mozes, een gouden kalf maken en dat tot god verheffen. Het is een archetypische herinnering aan de menselijke neiging om een beeld groter te maken dan het is. De geschiedenis staat vol voorbeelden waarin zulke beelden aanleiding werden tot geweld, verdeeldheid en vernietiging.

Een beeld of gedachteconstructie nestelt zich gemakkelijk in ons denken en roest daar net zo makkelijk vast. Zo vast dat we het kunnen verwarren met een feit. En eerlijk is eerlijk: zolang de brommer lekker rijdt, is er geen reden om hem uit elkaar te halen. Tenzij je gaat pimpen — maar dat is vooral voor de show en hoeft de brommer niet voor uit elkaar gehaald te worden. Je hangt er immers alleen wat (overbodige) zaken aan.

Beelden en constructies: je kunt je eraan vergapen, je eraan vastklampen, ervoor de loopgraven induiken. Maar aan het eind van de dag blijft het een beeld. Zo kan het gebeuren dat gelovigen niet langer God dienen, maar slechts hún beeld van God. En dat is afgoderij. Dan wordt het hoog tijd om de hamer en de zaag erbij te halen.