Beschavingen herhalen patronen, maar leren er zelden van.

Een dun, opvallend boekje. Opvallend niet zozeer vanwege de titel, maar vooral vanwege de niet zo sexy cover. Maar dan de inhoud!

Sir John Glubb (1897-1986) betoogt in The Fate of Empires and the Search for Survival dat grote (wereld)rijken door de geschiedenis heen opvallend vergelijkbare levenscycli doorlopen.

Hij vergeleek elf grote rijken (Assyrië, Perzië, Griekenland, Rome, Arabieren, Ottomaanse Rijk, Spanje, Rusland, Groot-Brittannië) en concludeerde dat ze gemiddeld 200–250 jaar, ofwel tien generaties, bestaan — ondanks enorme verschillen in technologie, transport of cultuur. De Assyriërs marcheerden te voet met speren; de Britten hadden spoorwegen en kanonnen — toch duurden beide rijken ongeveer even lang.

De cycli doorlopen herkenbare fasen:

1. Doorbraak. Een klein, vaak genegeerd volk breekt plots door en begint aan snelle expansie. Voorbeeld: Macedonië onder Philip en Alexander.

2. Verovering. Militaire energie, discipline, eenvoud en plichtsbesef domineren.

3. Handel. Stabiliteit en veiligheid leiden tot handel, rijkdom en internationale invloed.

4. Welvaart. Rijkdom groeit explosief; luxe, comfort en individualisme nemen toe. Deugdzaamheid verschuift naar materialisme.

5. Intellect. Onderwijs, debat en rationalisme bloeien. Maar: intellect vervangt karakter; morele samenhang verzwakt.

6. Decadentie. Kenmerken volgens Glubb: overmatige rijkdom en comfort, pessimisme, cynisme, migratiegolven en interne verdeeldheid, verlies van militaire discipline, politieke polarisatie en “rechten” boven “verantwoordelijkheden”.

7. Ineenstorting. Het rijk wordt van binnenuit uitgehold en valt uiteindelijk door externe druk of interne implosie.

Zijn centrale stelling: beschavingen herhalen patronen, maar leren er zelden van.

Glubb bekritiseert het westerse onderwijssysteem dat vooral nationale geschiedenis onderwijst, waardoor we patronen van de mensheid missen.

Technologie en kennis verandert weinig aan de cyclus

Het is de menselijke natuur die de levensduur van een wereldrijk bepaalt. Ze ontstaan en groeien door moed, eenvoud, solidariteit en plichtsbesef. Ze vallen door egoïsme, luxe, verdeeldheid en verlies van gemeenschappelijk doel.

Glubb ziet in moderne samenlevingen dezelfde patronen als in vroegere wereldrijken. Zijn impliciete vraag: Kunnen we de cyclus doorbreken door karakter, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin te herstellen?

Hoewel ik van nature best wel optimistisch ben en deze vraag volmondig met “Ja, wij kunnen dat” beantwoord, voegt de realist in mij eraan toe: “maar we willen het gewoonweg niet”. 

De onderscheiden fasen in de macro-observaties van Glubb herken je ook op micro-niveau. Instituten, bewegingen, organisaties en zelfs personen. Een bescheiden begin van een BN'er of influencer in de dop, een predikant/voorganger die opeens volle zalen trekt; vul maar aan. We hebben het allemaal zien gebeuren en het zal weer gebeuren. Het was de apostel Paulus die schreef "wie meent te staan, zie toe dat hij niet valle" (1 Kor. 10:12). Als je denkt dat jouw geloof, morele superioriteit, succes, imperium of wereldrijk onwankelbaar is, is de ineenstorting nabij.