Zij die verlaten

Achteraan. Links. Bij de nooduitgang. Dat was nu al een jaar of twee, drie hun vaste plek op zondagmorgen. De uitgang lonkte, maar de drang om te blijven was sterker; je loopt niet zomaar weg van je verleden, je vrienden, je sociale kring en je geestelijk thuis. Daar is wel wat meer voor nodig dan de frustratie over oppervlakkige, circulaire, dogmabevestigende 30 tot 40 minuten durende monologe bespiegeling van de spreker. Daar valt voor een tijdje nog wel mee te leven, want er is altijd nog de koffie achteraf waar je je vrienden ontmoet en de verbinding met hen bestendigt.

Nee, het was meer het gevolg van een lang proces waarbij ze rondliepen met vragen die, gezien hun reeds afgelegde best wel lange reis in het geloof, niet gesteld hoorden te worden. Naar de tijd gerekend, wisten ze toch hoe de vork in de geestelijke steel behoorde te steken? De keren dat ze deze vragen wel stelden, wisten anderen daar maar moeilijk raad mee en deden sommigen zelfs twijfelen aan de zuiverheid van hun wandel met God.

De leiders van de geloofsgemeenschap reageerden best wel empathisch op hun vragen. Sommigen vonden dat ze er iets mee moesten doen, terwijl anderen teruggrepen op oude, vertrouwde, flinterdunne retoriek: blijven vertrouwen, ga ermee naar God, God heeft het beste met je voor....

Het onvermogen, of was het onwil, van de kerkleiding om er echt iets mee te doen deed hen na lang wikken en wegen besluiten om definitief door de deur onder het groene bordje de kerk te verlaten en hun geloofsreis zonder aansluiting bij het plaatselijke kerkje te vervolgen.

Al jaren is de trend dat de groep links achteraan bij de nooduitgang in de kerk groot en groeiende is. De een loopt vast op de voorspelbare vorm, de ander op de beleving en ego-gerichte versjes waarvan er dertien in een dozijn gaan, weer anderen op een nieuw gevonden deelwaarheid die onvoldoende uit de verf zou komen of op schijnbare dogmatische zekerheden die het geloofsbelijden lekker compact en de geloofsreis meetbaar houden. Of men loopt vast op het juk van de beloofde geloofsverdieping middels trainingen, seminars en leertrajecten die het ongrijpbare, onverklaarbare en onzichtbare voorzien van grijparmen en manifestaties.

Zo lijkt het aan de oppervlakte. Daaronder zit echter een diepere laag van verlangen naar serieuze doordenking van de bestaansvragen, evenals filosofische en theologische aannames.

Die doordenking vraagt om een loslaten van gevestigde reformatorische-, evangelische-, pinkster-, volle evangelie, en andere manifestaties binnen de protestantse familie. Dat is best wel eng, en ik denk dat de angst dat er na dat loslaten niets overblijft, velen doet besluiten om toch maar niet door te pakken. Dat is echter een gemiste kans, want alleen het serieus afpellen van alle laagjes dogma, traditie, aannames en wat die meer zij, brengt de mens op het punt waarbij voor het eerst zichtbaar wordt wat echt en eigen is. Dat hoeft niet veel te zijn. Jezus zelf gebruikt in eenzelfde context het voorbeeld van een mosterdzaadje.

Noem me een optimist, maar ik geloof dat het mogelijk is dat bestaande kerken deze (noodzakelijke) doordenking kunnen faciliteren. Het vraagt onder andere om leiders die niet meteen van de leg raken als een schaap uit de kudde aan een dogma knabbelt en om leiders die zich identificeren met het proces dat zij die links achteraan bij de nooduitgang zitten doormaken.

Het is te simpel om de conclusie te trekken dat zij die verlaten, God de rug toekeren. Ze hebben vaak geen problemen met God, maar eerder met de beelden van en interpretaties van God die door de tijd zijn ontstaan en een welhaast vaste vorm hebben aangenomen die vervolgens verdedigd dienen te worden.

God laat zich maar moeilijk duiden, behalve natuurlijk voor hen die vinden dat het zo klaar is als een klontje. Het gesprek over God, Christus, de Bijbel, ons bestaan, het leven en wat dies meer zij, moet constant in gang gehouden worden en zuurstof worden ingeblazen. Er mag nooit een laatste woord over gesproken zijn of worden. 

Misschien is het beter om het niet langer over God te hebben. Geeft alleen maar gedoe.

Mijn werk is nogal verweven met het gebruik van het woord God. Een zendingsorganisatie houdt zich immers bezig met de export, uitleggingen, uitdrukkingen, beelden en ideeën ervan.

Het besef van de immense en haast onwerkelijke beladenheid van God heeft me in de loop der jaren een stuk voorzichtiger gemaakt in het doen van absolute uitspraken erover. De beladenheid is al zo groot dat het zicht op het wezen van God al lang lijkt te zijn verdwenen. We weten zo verdraaid weinig. Daarom blijft het me verbazen dat er massa's mensen zijn die over dat weinige toch absolute beelden en ideeën weten te formuleren.

Is God verworden tot een subjectieve karikatuur in ons denken en zou het wellicht aan te raden zijn om er maar helemaal het zwijgen toe te doen?

Shmuel Hugo Bergmann (Tsjechisch-Israëlische filosoof, schrijver en zionistisch leider) vroeg Martin Buber (Oostenrijks-Israëlisch-joodse godsdienstfilosoof): "Hoe speelt u dat klaar om zo keer op keer 'God" te zeggen? Hoe kunt U verwachten, dat Uw lezers dat woord opvatten in de betekenis, waarin U het opgevat wilt hebben"

Bubers antwoord getuigt van een diep inzicht waarin verwerping en verheffing samenkomen. Ik vat het lange antwoord samen:

Het woord God is misschien wel het meest beladen woord dat mensen kennen. Geen ander woord is zo misbruikt, zo beschadigd. Juist daarom kan ik het niet opgeven. Generaties hebben hun angst, strijd en schuld op dit woord gelegd; het draagt hun bloed, hun conflicten, hun wanhoop.

Toch blijft het het enige woord dat werkelijk verwijst naar Hem — niet naar een abstract idee, maar naar de Levende, die mensen in hun diepste nood aanroepen. Zelfs wanneer hun illusies instorten en ze alleen nog “Gij” kunnen zuchten, is het Hem die ze zoeken en die hen hoort. Daarom is dit gehavende woord in alle talen een heilige naam geworden.

We kunnen begrijpen dat sommigen het woord willen vermijden omdat het zo vaak misbruikt is. Maar we mogen het niet wegdoen. We kunnen het niet schoonwassen of repareren. Wat we wél kunnen, is het — hoe beschadigd ook — opnieuw opnemen en boven een uur van echte nood omhoogheffen.’ (Uit Godsverduistering, Martin Buber, 1954).

Zodra de mens het idee van “God is ….” in gaat vullen met absoluten en relatieven die de plaats van de puntjes innemen, begeven we ons op glad ijs. Tegelijk kunnen we niet anders dan de puntjes vullen met beelden en woorden. Je zou het “aantekeningen op God” kunnen noemen. Die kunnen en mogen niet absoluut zijn maar dienen slechts om vergeleken te worden met die van de ander. 

Godsverlichting in den Haag (of all places)

Na een week of drie te hebben geprobeerd te vergeten dat ik had beloofd de oude tante van een Zuid-Afrikaanse collega op te zoeken, heb ik uiteindelijk toch maar gebeld om een afspraak te maken, al was het alleen maar om van dat aanzwellende schuldgevoel af te komen.

De oude tante was op de laatste bladzijden van haar leven beland en haar nicht, de eerdergenoemde collega, wilde haar graag nog een keer bepalen bij het Goede Nieuws zodat tante wellicht in het reine kon komen met haar schepper voordat haar levensboek werd gesloten. O ja, tante haatte de kerk, wilde niets met God noch gebod te maken hebben en was allergisch voor christenen. Dat ik het maar even wist.

Tante gebeld. Ik legde uit wie ik was en waarom ik langs wilde komen. Tante vond het best.

Samen met Martha naar Den Haag gereden (ongeveer in het jaar 2010) en zo belandde dit onwaarschijnlijke pastorale duo in de slaapkamer van de oude tante. Na wat heen en weer gepraat over ditjes, datjes en andere onschuldige niemendalletjes werd het gesprek wat serieuzer. Over teleurstelling, afscheid nemen, verraad, alleen overblijven en eenzaamheid. Ik vroeg haar waar ze dacht dat God in dit alles was, als er überhaupt een God zou zijn.

Wat volgde was een eruptie van verdriet, boosheid (over de kerk, de afwezigheid van God, de hypocrisie van gelovigen die ze kende) en vooral machteloosheid. Deze litanie werd regelmatig onderbroken door verontschuldigingen: “Sorry, ik wil jullie God niet beledigen” en “Neem het me niet kwalijk”, waarop ik haar aanmoedigde om er vooral mee door te gaan, want “God is een grote jongen en kan wel wat hebben.”

Toen ze wat bedaarde was en bij gebrek aan wijze woorden die Martha of ik mogelijkerwijs hadden kunnen bedenken, vroeg ik haar of ik voor haar mocht bidden.
Meteen stak ze haar armen omhoog en zei: “Alsjeblieft, ik kan dit niet alleen, ik kan dit niet alleen, ik kan dit niet alleen.”

Dus baden we voor haar. Ik weet niet meer wat.

De vraag die Martha en ik elkaar stelden toen we onderweg naar huis bij een McDonalds waren gestopt voor een debrief – Martha met een vuurrood gezicht, ik met een vreselijke migraine (zoals gezegd is het pastoraat een onwaarschijnlijke match met ons) – is een vraag geworden die mijn leven en verhouding tot de ander radicaal heeft veranderd. Getraind, geïnstrueerd en feitelijk gebrainwasht met het idee dat slechts zij gered zijn die met de mond belijden dat Jezus Heer is en in het hart geloven dat God hem uit de dood heeft opgewekt (Romeinen 10:9-10). Doe je dit niet, dan ben je dus ‘ongered’ en ga je helaas naar de hel.
Het zou te ver voeren - maar is wel een cruciaal thema - om in deze blog in gaan op de vraag hoe de apostel Paulus dit bedoelde, in welke context, wat gered te maken heeft met hemel en/of hel en de waarde van het abstracte ‘in het hart geloven’ en hoe dit alles zich verhoudt tot Christus die voor eens en altijd het hemelse heiligdom is binnengegaan, en dan niet met bloed van bokken en jonge stieren maar met zijn eigen bloed. Zo heeft hij een eeuwige verlossing verworven. (Hebr. 12)

De vraag is deze: Reiken Gods liefdevolle, reddende armen niet vele malen breder, dieper en hoger dan wat ik in mijn benepen dogmatische geloofje heb vastgesteld? Is de erkenning “ik kan dit niet alleen” in feite een geloofsbelijdenis pur sang en vatten deze vijf woorden een leven samen waarin geloof een belangrijkere plaats had dan de ontkenning die zich aan de oppervlakte van het leven manifesteerde. Ik kan niet anders dan deze vraag met een volmondig en volhartig "Jazeker" beantwoorden.

Eerder schreef ik een eerste blog over ontmoetingen/gebeurtenissen die tot een blijvende, vaak radicale verandering in mijn leven hebben geleid. Dit is nummer twee.

Van Homo Ludens naar Homo Velum

Wat zou Johan Huizinga te zeggen hebben over de transitie van de mens als 𝐻𝑜𝑚𝑜 𝐿𝑢𝑑𝑒𝑛𝑠 naar 𝘏𝘰𝘮𝘰 𝘝𝘦𝘭𝘶𝘮? Zijn stelling dat het spel de noodzakelijke voorwaarde voor cultuur is, wordt danig op de proef gesteld. De tijd zal leren of 𝑆𝑝𝑒𝑙 en 𝑆𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚 op gespannen voet met elkaar staan. Wie weet verrijkt het de cultuur juist?

Vooralsnog lijkt de interactie van de mens met de directe wereld om zich heen - me dunkt een voorwaarde om een spel te spelen - plaats te maken voor een meer op het zelf gerichte virtuele bubbel van twee tot tien kubieke meters. In die bubbel wordt slechts dat zelf gevierd, gevoerd en beleden.

Recent gespot in mijn directe omgeving: de Homo Velum.

Meestal heeft de ander het gedaan, of de omstandigheden.

Ik heb niet zoveel met de gekte die rondom voetbal is geëvolueerd. Als jong jochie heb ik wel even getraind bij VV Nieuw-Lekkerland en zelfs een keer mee mogen spelen in een wedstrijd. De trainer liet me weten dat mijn positie rechtsachter zou zijn. Het feit dat hij me uit moest leggen wat dat  betekende was een indicatie dat ik wellicht een andere carrière zou moeten ambiëren. We verloren de wedstrijd. De trainer bleef aan en ik trainde nog wat door. Heb zelfs een keer een prijs gewonnen; een dikke reep chocola. Dat was een troostprijs omdat ik bij een voetbalquiz het minste aantal punten had weten te behalen. Ik heb toen maar een streep onder mijn voetbalcarrière gezet en ben gaan waterpoloën. 

Vanmorgen las ik in de krant dat er een WK gaande is en dat Nederland niet zo heel ver gekomen is. De bondscoach is opgestapt. Het lijkt een fenomeen te zijn geworden dat de coach bij voorbaat al verantwoordelijk wordt gehouden voor de slechte prestaties van het team. Dat is wel lekker voor de spelers, want zo heb je altijd een Zwarte Piet achter de hand waar je je eigen onderprestaties op af kan wentelen. 

Ik vind het een achterlijke ontwikkeling. Er moet met de vinger een schuldige worden aangewezen. En ja, de coach, voorzitter, directeur, leider komt op die plek terecht omdat hij/zij in staat wordt geacht de potentiële winst te optimaliseren en te maximaliseren. Ze hebben dat kunstje eerder weten te flikken.

Wat men uit het oog lijkt te verliezen, is dat de reis naar hogere winsten onderhevig is aan onverwachte en onvoorspelbare ontwikkelingen en factoren.

Ervan uitgaande dat twee min of meer gelijkwaardige teams een wedstrijdje spelen, heb je bij een potje voetbal ook een beetje geluk nodig. De bestuursvoorzitters van de grote oliemaatschappijen zullen binnenkort door de aandeelhouders op het schild worden gehesen. De door Trump (een "coach" die nooit z'n eigen verantwoordelijkheid zal nemen) geïnitieerde oorlog tegen Iran heeft de olieboeren geen windeieren gelegd. Die olieboeren hebben dus geluk.

Onze "eigen" boeren trekken ondertussen al lange tijd aan het kortste eind. Na jarenlang door "coach" overheid te zijn aangemoedigd om hun opbrengsten en winsten te maximaliseren, worden ze nu veroordeeld tot de strafbanken.

• Wat eens een vriendschappelijk, verbindend spel was, is verworden tot een wanstaltige commerciële miljardenbusiness. 
• De middels ellebogenwerk ingenomen monopoliepositie van veel te grote  commerciële bedrijven met hun geldgeile aandeelhouders aanbidden hun afgod Bolus en deze Bolus heeft niet zoveel met de spelers rechtsachter, maar kan tegelijkertijd niet zonder hen.
• Zijn we vergeten dat er zonder boer geen voer is? Alles wat wij cultuur noemen bestaat slechts bij de gratie van agricultuur. Neem dat weg en de hele boel stort in elkaar.

De gekte is overal. Ben ik de enige die daarvan moet kotsen? 

De gevende mens is een beter mens

Ik las onlangs het boek The Storyteller of Auschwitz van Siobhan Curham. In een van de eerste hoofdstukken ontmoet de hoofdpersoon, de Joodse auteur Claudette Weil, Solomon Finkelstein in de boekwinkel die hij bezit. Terwijl hij in een fauteuil zit, puffend op zijn pijp, en Claudette door de vele (oude) boeken bladert, praten ze over de transformerende kracht van verhalen. Solomon vraagt haar:

‘Ben je bekend met het concept tikkun olam?’

‘Ja,’ antwoordde ik, terwijl ik probeerde de definitie te herinneren. ‘Het betekent “herstel van de wereld”.’

‘Dat klopt.’

‘Door gebed,’ vervolgde ik toen de herinnering terugkwam.

‘En goede daden,’ voegde Solomon eraan toe.

‘Oh.’ Ik herinnerde me dat deel niet, en hij moet mijn verwarring hebben opgemerkt, want in een oogwenk sprong hij op uit zijn stoel en begon in een van de boekenkasten te zoeken.

‘Waar ben je?’ riep hij op een zingende toon, terwijl hij zijn bril op het puntje van zijn neus schoof.

Opnieuw onderdrukte ik de neiging om te giechelen. Een man die tegen boeken praatte, was duidelijk mijn soort mens.

‘Daar!’ Hij kwam terug en legde triomfantelijk een boek op de toonbank voor me neer. Het was een verzameling chassidische verhalen. ‘Heb je tijd voor een heel kort verhaal?’ vroeg hij.

‘Ik heb altijd tijd voor een verhaal,’ antwoordde ik.

‘Uitstekend!’ Zijn ogen lichtten op. ‘Er was eens – helemaal aan het begin van de tijd – toen de Schepper bezig was de wereld te scheppen, dat Hij een moment de controle over het proces verloor.’

‘God verloor de controle?’ vroeg ik, en vond het idee van een onhandige God vreemd genoeg troostrijk.

‘Ja, en vonken van Zijn wezen vielen neer in de fysieke wereld, waar ze gevangen raakten, waardoor Zijn kracht enigszins werd verminderd en de wereld kwetsbaar werd voor chaos en kwaad.’

‘Zoals de nazi’s?’ vroeg ik, en Solomon knikte. Een vraag die me al bezighield sinds de Duitsers begonnen waren met de vervolging van het Joodse volk, was hoe God zulke wreedheid kon toestaan. Een verzwakte God klonk ineens logisch. ‘Dus er is geen hoop voor ons?’ voegde ik eraan toe, half als grap.

‘Oh, maar die is er wel!’ antwoordde hij triomfantelijk. ‘We kunnen het kwaad herstellen en de wereld helen.’

‘Hoe?’

‘Door tikkun olam. Elke keer dat we een daad van religieuze contemplatie verrichten, zoals gebed of een goede daad voor een ander, wordt een van de vonken van licht bevrijd en kan deze terugkeren naar God, waardoor het goede in de wereld wordt versterkt.’ Hij knikte naar het boek met chassidische verhalen en glimlachte. ‘En zo zal, vonk voor vonk, de wereld worden hersteld en de harmonie terugkeren.’

Siobhan Curham, The Storyteller of Auschwitz (London, Bookouture, 2023), 54–55.

---

De kern van vrijgevigheid

Dit verhaal vangt de essentie van vrijgevigheid, een relatief nieuw woord (voor het eerst in het Engels gebruikt in 1566), maar het idee erachter is zo oud als de mensheid. In de Bijbel vinden we het (het Griekse haplotes) als een deugd, een kenmerk, een houding en/of een bewuste keuze: slaven worden door de apostel Paulus geïnstrueerd hun meesters oprecht te dienen (Ef. 6:5, Kol. 3:22) en hij vreest dat de pure en onverdeelde toewijding aan Christus van de gelovigen in Korinthe zal worden aangetast (2 Kor. 11:3).

Wanneer Paulus schrijft over het geven aan de hongerlijdende gelovigen in Jeruzalem benadrukt hij wat dat geven tot gevolg heeft: “zij zullen God verheerlijken. Want uw vrijgevigheid aan hen en aan alle gelovigen zal bewijzen dat u gehoorzaam bent aan het goede nieuws van Christus” (2 Kor. 9:1, 13).

Vrijgevigheid: niet zelfzuchtig en vrij van schijn en hypocrisie. Als dit de kern is, moet ik toegeven dat ik nog een lange weg te gaan heb. Ik zal altijd sporen – of zelfs onmiskenbaar bewijs – vinden van zelfzucht, een beetje (of veel) schijn en hypocrisie in mijn vrijgevigheid. Wanneer Paulus in Romeinen 12 over de gaven van God schrijft, zegt hij dat geven vrijgevig moet gebeuren.

Vrijgevig geven van onze tijd, aandacht, zorg, genade, liefde, geduld en al het andere goede dat we kunnen bedenken en delen met de ander, genereert iets dat potentieel het kwaad herstelt en genezing brengt in de wereld. Vrijgevigheid is dan ook onlosmakelijk verbonden met het Goede Nieuws als manifestatie van Gods eigen vrijgevigheid.

Ik heb een lijst met punten die kunnen helpen om de capaciteit om vrijgevig te zijn te vergroten. Die deel ik hier niet (ben namelijk allergisch voor lijstjes en projecteer nu mijn allergie op de lezer), maar als je het echt wil, kun je erom vragen (bedoeld voor persoonlijke of groepstudie van het thema).
Vrijgevigheid is voor velen een keuze. Ik benijd mijn vrouw Martha (ben gewoon stikjaloers), die lijkt te zijn geboren met een vrijgevige geest. Het geven van haar tijd, aandacht, genade, middelen, geld en wat al niet; er zit geen verborgen agenda achter. Ze is gewoon vrijgevig en lijkt niet in staat om het niet te zijn. Ze is een natuurtalent.

Een discipline is een bewuste beslissing om ergens aan te beginnen (een handeling, een daad, een reis) en kan (en zal waarschijnlijk) pijn en ongemak met zich meebrengen. Je onderwerpt je eraan vanwege de diepe overtuiging dat het het juiste is om te doen en in lijn is met Gods ontwerp voor de mens. Vrijgevigheid beoefenen maakt van ons ietsje betere mensen (zie mijn vorige blog).

Is het mogelijk om een ietsje beter, zachter mens te worden?

Een van mijn motto's is "Veranderen is mogelijk, maar is wel een verdraaid langzaam proces". Het zijn meestal voorvallen en incidenten die een veranderingsproces in gang (kunnen) zetten. Ten goede, maar ook ten kwade. De laatste tijd reflecteer ik wat meer op enkele voorvallen die op de lange duur een proces van transformatie in gang zetten.

Ik werkte als stagiaire bij de Hoop (Christelijke ggz en verslavingszorg)  tijdens mijn opleiding aan de Stichting Opleiding Sociale Arbeid (bestaat niet meer). Een van de aan mij toegewezen gasten (zo noemden we cliënten)  was Karin (niet haar echte naam). Karin was 15, verslaafd aan heroïne en om haar verslaving te bekostigen prostitueerde ze haar lichaam. Haar zus, 17 jaar oud, zat in dezelfde periode in de Hoop. 

De zussen kwamen uit een gezin waarvan de vader "in de bediening" stond. God dienen was voor hem prioriteit. Gezin kwam op de tweede plaats. De rekening voor God eerst en dan de rest, moest door het gezin worden opgehoest. Dat gaat vroeger of later altijd fout. De zussen waren opgegroeid in de evangelisch-charismatische traditie en wisten dus van de hoed en de rand met alle potentiële en reële hypocrisie van dien. Vader die naar buiten toe een opgepoetste versie van zichzelf presenteerde, inclusief zalvende glimlach en "vol van God zijn", en dat naar binnen toe, in zijn private wereld, niet waar wist te maken. Het gegeven dat beide dochters aan de heroïne raakten en hun lichamen prostitueerden kan dan ook voor een belangrijk deel aan zijn conto worden geschreven.

Maar dat terzijde. Na een aantal weken in de begeleiding van Karin vroeg ik op een gegeven moment of ik voor haar mocht bidden. Niet dat gebed onderdeel was van de therapie, maar we erkenden beiden het bestaan van God en wellicht dat "de Ene" van boven hier beneden iets kon betekenen in haar pijn, verdriet, woede, teleurstelling en desillusie met mensen en God.

"Dat is goed", zei Karin. Ik pakte haar handen en wachtte op woorden die zouden komen. Doorgaans zit ik namelijk niet om woorden verlegen, maar ze kwamen niet. In plaats daarvan kwamen er tranen. Ik kon niet anders dan huilen. In Karin zag ik de destructieve kracht van misbruik, verdriet, teleurstelling en hopeloosheid. Mijn antwoord? Woordeloze tranen! Ik voelde me ernstig tekortschieten en een loser in het kwadraat.
Na een aantal minuten, toen ik was bedaard, keek Karin mij aan en zei: "Dankjewel." Bedankt voor wat? Ik had nog niets gezegd!

Terugkijkend op dat moment in 1983 realiseer ik me dat het een transformerende impact op me heeft gehad. De keren dat ik dit verhaal vertel, komen dezelfde emoties naar boven en houd ik het niet droog.

De gebrokenheid van mensen als gevolg van keuzes die anderen voor hen maken, of de gevolgen van zelfgemaakte keuzes die een verwoestend effect hebben; het mag de ander niet onberoerd laten. Ontferming over de ander lijkt zeldzamer te worden. Waarschijnlijk omdat ontferming zich slechts in de ontmoeting met de ander manifesteert en de moderne mens eerder lijkt te kiezen voor confrontatie op afstand met polarisatie als ultieme uitwas daarvan.

Afstand kom ik nog te vaak tegen in mijn leven. Ik moet steeds een bewuste keuze maken om die afstand te overbruggen. Vanaf een afstand heb ik namelijk nog veel te vaak een veel te grote mond. Die grote mond wordt al snel kleiner als ik de ander ontmoet, zie.

Hoe het Karin is vergaan? Ik heb geen idee, maar zou het wel graag willen weten. Af en toe typ ik haar naam in een zoekmachine maar dat heeft nooit iets wezenlijks opgeleverd.

De veranderingsmachine loopt vast

Bill Hull beschrijft in Jesus Christ, Disciplemaker, de diverse aspecten die gerelateerd zijn aan het proces van discipelschap. Dat doet hij goed en daar kunnen we van leren. Hij benadrukt het idee dat discipelschap een proces is en vooral geen programma. 
Als hij vervolgens een chronologische (volg)orde suggereert (Kom en zie, Kom en volg, Kom bij Mij en Blijf in mij) wordt het kunstmatig. In de boeken die daarop volgen (The disciplemaking Pastor en The disciplemaking Church) staat de structurele uitvoering van deze ideeën centraal.

De ideeën zijn helder maar hij doet teveel z'n best om het toch in een structuur en programma te wringen.
Dat is mijns inziens de zwakte van zijn benadering. De suggestie dat alle volgelingen van Christus discipelmakers zijn, is te kort door de bocht en te eenzijdig omdat voorbijgegaan wordt aan het gegeven dat alle gelovigen uniek zijn, met unieke gaven en temperamenten en dus uniek bijdragen aan de instandhouding, groei en ontwikkeling van het lichaam van Christus a.k.a. de Kerk.

Deze eenzijdige benadering vindt je ook wel terug bij Operatie Mobilisatie, waar de gedachte dat het doel van het volgen van Jezus het maken van discipelen is, best wel een flink accent krijgt - en dat aan de hand van één tekst (Mat. 28:18). De andere drie evangelisten verwoorden die "grote opdracht" anders, waarbij het getuigen van de opstanding en het elkaar liefhebben centraal staan. De nadruk ligt hierbij op het (potentiële) transformerende effect van het volgen van Jezus in de volgeling.

Trouwens, zijn suggestie dat Jezus een methodisch model voor ogen stond toen hij de 12 discipelen "trainde" is meer een voortvloeisel uit de westerse filosofieën rondom management en leiderschapsontwikkeling dan een vermeende strategische agenda van Jezus. Wat vooral ontbreekt in deze ontwikkelingsfilosofieën is de aandacht voor de transformatie van karakter. Wat de wereld nodig heeft, is niet alleen betere leiders, maar betere mensen. Daar zijn geen programma's voor.

Een programma waarbij gelovigen worden "bijgepraat" over de theologische en praktische essenties en consequenties van het geloof in God en het volgen van Jezus; daar is niets mis mee. Catechisatie is helemaal niet zo'n gek idee. Als dat samengaat met een vorm van mentorschap waarbij gelovigen die wat verder zijn jonge gelovigen op sleeptouw nemen, dan zou er zomaar iets kunnen gebeuren dat bijdraagt aan een gezonde groei en ontwikkeling van de volgeling. Dat kun je echter ook weer niet regelen of in een programma plempen. Een mentor toewijzen kan werken, maar de chemie die voor een succesvolle match vereist is, laat zich niet plannen. Mensen kiezen best hun eigen mentor/model/voorbeeld omdat transformatie eerder plaatsvindt als resultaat van het volgen van inspirerende, levengevende voorbeelden dan van strategische modellen en "ontwikkelingspijpleidingen". 

De evolutie van satan's fluytencast

Over hoe het orgel ooit een plek veroverde in de zondagse eredienst, daar heb ik ooit deze blog over geschreven. Toentertijd lag het accent op de Psalter; de 150 psalmen die in de Hebreeuwse bijbel te vinden zijn en die berijmd, ritmisch en ook niet ritmisch werden en worden gezongen om God te eren, het leven te beklagen en te bewenen, en vertrouwen uit te spreken. Het van beneden naar boven zingen stond centraal.

Met name de laatste eeuw heeft de kerk verscheidene revoluties gekend en heeft die fluytencast op veel plekken plaats moeten maken voor wat verworden is tot een regelrechte industrie waarbij vooral de laatste decennia het ”God naar ons toezingen” centraal is komen te staan. Hippe kerken waar “de aanbidding zo fijn is” en je “zo heerlijk de tegenwoordigheid van God ervaart” doen het goed en leveren dan ook een belangrijke bijdrage aan het fenomeen van kerk(s)hoppen.

Veel van de moderne liederen vallen onder de categorie “gerealiseerde eschatologie:”   Gods uiteindelijke overwinning op lijden, depressie, ziekte en financieel gebrek kan door uitroepen, uitzingen of proclamatie (het vocabulaire verschilt per denominatie en dijt nog wel wat uit) naar het hier en nu worden gemanifesteerd.

Werkafschuw of...

Als ik mijn opa had gevraagd of het werk waarvoor hij werd betaald paste bij wie hij was, had hij waarschijnlijk niet begrepen wat ik bedoelde. In zijn tijd was werk vooral een manier om geld te verdienen en je verantwoordelijkheid te nemen. Het had weinig te maken met persoonlijke identiteit of zelfexpressie. Ik zou het hem dus anders moeten uitleggen: in hoeverre sluit wat u “uw werk” noemt aan bij uw talenten, interesses en passies? Dat zijn categorieën die pas veel later belangrijk zijn geworden in hoe wij vandaag over werk denken.

Iedereen beleeft werk anders. Voor sommigen is het vooral iets dat de dag onderbreekt, een noodzakelijk kwaad dat je zo snel mogelijk achter je wilt laten. Op verjaardagen hoor je dan ook vaak de vraag: “Hoe lang moet jij nog?”

Anderen ervaren juist voldoening in hun betaalde werk — niet alleen omdat het geld oplevert, maar ook omdat het hen in staat stelt om dingen te doen die ze belangrijk vinden, ook als die niet worden betaald.