Geloofsdeconstructie deel 1

“Help, ik ga door (theologische) deconstructie" (deel 1 van 3)

Beknopte bewerking en vertaling van een seminar dat ik verzorgde op de jaarlijkse inmternationale leidersconferentie van Operatie Mobilisatie in Maart 2026

De volledige, uitgebreide versie ontvangen? 

Stuur me een mail of reageer.

Wanneer geloof begint te schuiven

De afgelopen jaren heb ik dit zinnetje in allerlei vormen geregeld gehoord — van gelovigen binnen en buiten OM. Mensen die merken dat hun vertrouwde beelden van God, Bijbel en missie beginnen te verschuiven. Ze vragen zich af: Past mijn kerk nog bij mij? Past mijn organisatie nog? En misschien wel het meest confronterend: past mijn geloof nog bij wie ik ben geworden?

Dit onderwerp is niet alleen actueel, het is ook persoonlijk. Ik ken de ervaring van spirituele aardbevingen — momenten waarop je je afvraagt of je door een scheur in je geloof opgeslokt wordt, of dat er aan de andere kant iets nieuws tevoorschijn komt.

Wat bedoelen we met deconstructie?

De term deconstructie komt oorspronkelijk uit de filosofie en werd in de jaren zestig geïntroduceerd door Jacques Derrida. Hij liet zien dat veel van onze overtuigingen zijn gebouwd op tegenstellingen (binaire paren) waarbij de één altijd belangrijker wordt gevonden dan de ander: man/vrouw, geest/lichaam, goed/fout.

Deconstructie laat zien dat deze tegenstellingen vaak kunstmatig zijn. Ze bestaan niet los van elkaar, maar geven elkaar betekenis.

In theologische zin betekent deconstructie niet dat je je geloof afbreekt. Het betekent dat je onderzoekt hoe je geloof is opgebouwd:

• Waar komen mijn overtuigingen vandaan?
• Waarom heb ik dit zo geleerd?
• En draagt dit mij vandaag nog?

Denk eerder aan renovatie dan aan sloop. 

Drie kerninzichten

1. Deconstructie is geen geloofsafbraak
Het is een eerlijk kijken naar wat wél en niet meer klopt. Soms blijven dragende muren staan, soms blijkt een aanbouw instabiel.

2. Twijfel is geen vijand
Een geloof zonder vragen is vaak kwetsbaarder dan een geloof dat geleerd heeft met onzekerheid te leven. Geloof is geen bezit van sluitende antwoorden, maar een oefening in vertrouwen.

3. Een God die zich niet laat controleren
Deconstructie daagt het idee uit van een voorspelbare, ‘veilige’ God. Ze opent ruimte voor een grotere, mysterieuzere God die niet in onze kaders past — en misschien juist daarom leven geeft.

Theologische spanningen die niet op te lossen zijn.

Neem bijvoorbeeld gerechtigheid en barmhartigheid. We zeggen zo gemakkelijk dat deze twee “samenkomen aan het kruis”, maar eerlijk gezegd blijven ze logisch onverenigbaar:

• Een God die rechtvaardig straft
• En dezelfde God die overvloedig vergeeft

Of denk aan:

• Transcendentie (God is totaal anders dan wij)
• Immanentie (God is ons nabij)

Deze spanningen verdwijnen niet. Ze bestaan naast elkaar en ontlenen betekenis aan elkaar. Misschien hoeven ze niet opgelost, maar verdragen te worden. 

In het volgende deel kijken we naar een verrassende bijbelse figuur die zelf een radicale vorm van deconstructie doormaakte: Abraham.