Chocola maken met en van de Bijbel (BB3)

De Bijbel

Billie worstelde al een tijd met de vraag hoe het nu zat met de Bijbel. Als Beta-man verbaasde het hem hoe veel van zijn geloofsgenoten zich leken te verzetten tegen alles wat met wetenschap te maken had en hun vaak starre houding verdedigden door te zeggen dat alles wat we willen en kunnen weten in de Bijbel te vinden is; alles daarbuiten is of van de duivel of op z'n minst discutabel. Daarnaast scheen het Billie toe dat gelovigen best wel goed zijn in het vinden van teksten die tot favoriet worden verheven of zeggen wat de gelovige graag wil horen. Hij kon er geen chocola van maken.

Ik weet niet of het Billie heeft geholpen maar dit is wat ik hem schreef:

Sola Scriptura vs Scriptura Fluidum

Toen rond 1520 het juk van de katholieke kerk middels het proces van wat we kennen als de Reformatie werd afgeworpen, moesten fundamenten voor dat reformatorische geloof worden verwoord en vastgesteld. Een van die fundamenten was de "Sola Scriptura" (er zijn nog vier andere sola's); het idee dat de Bijbel het enige gezag is voor het geloof en de Christelijke geloofspraktijk; De Bijbel is volledig, gezaghebbend en waar. 

In de eerste eeuwen na Christus was er sprake van een zoektocht over welk boek er nu wel en niet in thuishoorde. Die discussie werd zo rond de vijfde eeuw afgerond en de canon, of maatstaf, was een feit. Die canon werd vervolgens met een stevig lint aaneengebonden waarbij de tekst uit 2 Timoteüs 3:16 als de handtekening van God onder het geheel moest worden gezien: "Elk schriftwoord is ‘door God geïnspireerd’ en is dus bruikbaar voor het onderricht, voor het weerleggen van dwalingen, voor de verbetering van de zeden en voor de opvoeding tot een rechtschapen leven..." (2 Timoteüs 3:16).

Men ging er vanuit dat die canon door Gods hand samengesteld was en de inhoud tot twee cijfers achter de komma op wonderbaarlijke wijze precies was. De Katholieken en Oosters-Orthodoxen zagen echter een grotere hand van God en namen tien extra boeken in hun canon op.

Nu is het idee van Sola Scriptura aardig verankerd in de Protestantse bloedlijnen maar in de praktijk moet Sola Scriptura het vaak afleggen tegen tradities en de persoonlijke geloofsbeleving. Daarbij spreken we van Prima Scriptura; tradities en belevingen zijn gezaghebbend zolang deze de toets van de Bijbel kunnen doorstaan. Die toets blijkt in de praktijk nogal vloeibaar. Ik noem één voorbeeld. Het protestantisme heeft een fikse bijdrage geleverd aan de ontwikkeling en instandhouding van de marktwerking waarbij wezen, weduwen en andere groepen tot in lengte van dagen genoegen moeten nemen met een plekje onder de marktkraam van op winst belusten

Wat de Bijbel te zeggen heeft over ongelijkheid wordt voor het gemak weggeredeneerd of kundig richting riool gemasseerd. 'Scriptura Fluidum' zou dan ook een actuelere samenvatting zijn voor hoe de Bijbel in de praktijk wordt geinterpreteerd. Men probeert er chocola van te maken maar daar heb je cacao voor nodig en die is er door de markttheologen al lang uitgefilterd.

Het wezen van de Bijbel

Wat als er geen Bijbel zou zijn? Zou er dan sprake kunnen zijn van een Godsbesef, zelfs al zou dat niets meer zijn dan een besef, of veronderstelling dat er "iets meer" is? Ik ga even vanuit dat het antwoord op deze vraag "ja" is. Vervolgens moeten we dat idee een vorm gaan geven en gaan beschrijven. De meeste mensen bevinden zich ergens in het continuüm waarbij we aan de ene kant de "Er is helemaal niets" groep vinden en aan de andere kant de groep die God helemaal kan uittekenen en zich verstout tot het doen van allerlei exclusieve uitspraken en bereid zijn om hun leven daarvoor te geven en anderen van het leven te beroven.

Met de Bijbel hebben we een verzameling van 66 boeken in handen die samen het grote verhaal van God vormen. Een verhaal dat een begin en een eind heeft en waarbij Christus de centrale plaats inneemt. In dat verhaal lezen we hoe we, om een florerend leven te kunnen leiden, ons als mensen tot God, elkaar en de aarde dienen te verhouden. De oren van de mens staan echter ergens anders naar, hetgeen leidt tot een toenemende vervreemding van God, de ander en de aarde. Dit is een prominent thema door de Bijbel heen. De oplossing is er ook te vinden maar dat kost de meesten teveel. Stoppen met "nemen" is een te grote vraag.
Dit is in grote lijnen wat de Bijbel wel is. 

Wat het in wezen niet is

Disputen, tweespalt, scheuringen en exclusieve groepsvorming zijn vrijwel altijd het gevolg van de benadering en behandeling van de Bijbel voor wat het niet is:

• Een natuurwetenschappelijk boek (hoewel het iets fundamenteels zegt over haar ontstaan)
• Een geschiedenisboek (hoewel het er heel veel aan bijdraagt).
• Een biologieboek (hoewel het wel degelijk bijdraagt aan ideeën over biologie).
• Een reken-, of wiskundeboek (hoewel er zeker sprake is van getallensymboliek).
• Een economieboek (hoewel het een fundamentele bijdrage levert aan ideeen over de inrichting van een florererende economie waarbij het welzijn van allen maatgevend is).
• Een kookboek (hoewel het wel bijdraagt aan ideeën over diëten).
• .....

Op het moment dat we een van de vele onderwerpen waarover de Bijbel wat te zeggen heeft en bijdraagt aan het gesprek over het wezen der dingen eruit lichten en als enig gezaghebbende bijdrage claimen, gebeuren er twee dingen:

1. Ik zal niet als serieuze gesprekspartner worden gezien en als vooringenomene niet op een constructieve manier aan dat gesprek kunnen bijdragen

2. Het verwatert het wezenlijke verhaal van de Bijbel dat een oplossing aanreikt voor de grote menselijke vraagstukken. 

Bij dit wel zeer samengeperste en soms ongenuanceerde overzicht moest ik het laten. Billie heeft een korte aandacht spanne en dit was eigenlijk al teveel tekst voor hem. Mijn vermoeden is dat het nog meer vragen gaat opleveren. Pogingen om chocola te maken van dit bijzondere boek is echter van alle eeuwen.

Ik wacht nu op een reactie van Billie.

Dit is de derde blog in een serie van 5 over de kerkverlating van Billy Boblsee.

1. Hoe Billie zich brandde

2. Mogelijke schuldige aan de brand 1: God

3. Mogelijke schuldige aan de brand 2: De Bijbel

4. Mogelijke schuldige aan de brand 3: De Kerk (Volgende blog)

5. Mogelijk schuldige aan de brand 4: Billie (Blog na de volgende)

Foto: congerdesign pixabay

Billy Bobslee - God door de trechter (BB2)

GOD

Nadat Billie de stap had gezet om de kerk te verlaten, wat toch wel een dingetje was en zoveel meer dan een bladzijde in z’n levensverhaal omslaan, vond hij het gepast om eens serieus te reflecteren. Wat was nu eigenlijk het probleem en welke spelers treft welke blaam? Het aantal spelers dat Billie vooralsnog kon bedenken waren er vier. Misschien dat er later nog wat bij zouden komen maar Billie wilde zich niet meteen verliezen in al teveel onderafdelingkjes. Eerst maar eens de hoofdafdelingen en hoe deze zich verhouden tot de kerk:

God, de Bijbel, de kerk, en - hij moest het tegen wil en dank erkennen - Billie zelf.

Billie liep lang genoeg mee om te hebben geleerd dat God niet uit te tekenen valt. Alle beschreven eigenschappen en kenmerken van God die we in de Bijbel tegenkomen, kunnen we slechts verbeelden in ideeën en woorden die we tot onze beschikking hebben en waar we dus een bepaalde mate van begrip bij hebben. De Bijbel kent God dan ook menselijke eigenschappen toe. We noemen dit ook wel antropomorfismen: een abstract beeld kennen we een vorm en woorden toe van iets dat we kennen. De betrekkelijkheid en ontoereikendheid van deze woorden en beelden wordt in het bekende gebod om geen afgodsbeelden in elkaar te flansen gegeven: “Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hier boven is of van iets beneden op de aarde of in het water onder de aarde. Kniel voor zulke beelden niet neer, vereer ze niet, want ik, de HEER, uw God, duld geen andere goden naast mij” (Exodus 20:4-5)

Welk beeld we ons ook van God vormen, welke eigenschap dan ook uitgebeeld op wat voor manier dan ook; het gevaar is dat we het in brons gieten en het tot onze God maken. Dat doet God tekort. Hij overstijgt alle beschikbare brons en denkbare beelden.

Billie durfde het niet hardop te zeggen maar hij dacht het wel: "Kan het zijn dat christenen die zich vergapen aan een aspect van God of hardnekkig hun stokpaardje berijden zich schuldig maken aan afgoderij?"

Aan de andere kant hebben we niets anders dan de beelden en de woorden die ons ter beschikking staan. Maar God laat zich niet reduceren tot een beeld of woord. Okay, misschien twee dan:
Als Mozes door God wordt aangesteld om de Israëlieten uit slavernij te leiden wil hij graag weten wat hij moet zeggen als de Israëlieten hem vragen op wiens of wel gezag hij actie onderneemt. Het antwoord van God spreekt boekdelen en die zijn er dan ook in overvloed over geschreven: “Ik ben die er zijn zal. Zeg daarom tegen de Israëlieten: “Ik zal er zijn heeft mij naar u toegestuurd” (Exodus 3:14). 

In zijn reflectie hierop realiseerde Billie zich dat zijn in jaren opgebouwde frustratie niet zozeer te maken had met God als wezen maar met de stelligheid waarmee gelovigen en groepen van gelovigen Hem menen te begrijpen en Hem verkleinen tot een karikatuur.
Daar liep Billie op vast; het onvermogen, of zelfs de onwil van velen om te accepteren dat onverzoenbare tegenstellingen deel zijn van het wezen van God. De God die uit Liefde klappen uitdeelt en vanuit diezelfde Liefde vergeeft tegenover dezelfde God die Jaloers is en geen concurrentie verdraagt. En, laten we eerlijk zijn, we horen liever een preek over de liefde van God dan over zijn jaloersheid. De kerk helt eerder wat over in de richting van grote woorden over liefde.

Pogingen om deze mysterieuze God tot een persoon te herleiden die te begrijpen en dus uit te leggen is, zullen uitmonden in sektarisme, exclusieve claims en een meetbaar geloof waarin het individu de genegenheid en goedkeuring van God voor hem of haar kan meten. En dat is natuurlijk lekker; meten is weten... 

Het enige enigszins herkenbare, tastbare beeld van God krijgen we te zien in Christus: “Beeld van God, de onzichtbare, is Hij” (Kol. 1:15). En in Johannes 1:18 lezen we dat “Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.”

De centraliteit van Christus in het allesomvattende verhaal van God is ook meteen de crux in dat verhaal. Pas toen Christus zijn opwachting maakte begon er iets van dat grote verhaal van God te dagen; Hij die verschijnt vanuit het ongewis.

Mozes en de Israëlieten moesten het doen met twee woorden. Die twee woorden krijgen meer vorm en inhoud naarmate het verhaal geschreven wordt en vorm krijgt. Maar dat is een ander verhaal voor een volgende keer.

Volgende keer: Billie's Bijbel

Trechter afbeelding: https://pixabay.com/nl/users/fumingli-3825280/

Zondag Ochtend Misterie

De zee is te diep, de hemel te hoog.

Zwemmen kan ik niet, en vliegen evenmin;

Ik moet hier blijven.

Hier moet ik blijven.

Hier waar ik weet hoe ik weten kan

en waar ik weet wat ik weten kan.

Jezus verschijnt dan nogmaals en nodigt Thomas uit om te zien en te voelen. De plotselinge, bijna duizelingwekkende mogelijkheid dringt tot hem door:

De zee spleet. Farao's legerscharen -

wanhoop, twijfel, angst en trots -

beklemmen niet langer. We moeten

oversteken naar de overkant.

De hemel buigt. Met verwonde handen

Onze verbannen God, onze Heer van schaamte

Voor ons, levend, ademend, staat Hij;

Het woord is vlakbij, en roept onze naam.

Nieuw weten voor het twijfelend verstand,

Nieuw zien dat blinden het licht weer geeft

Nieuw vertrouwen door schromenden gevonden

Nieuwe hoop door wat geloof nu weet.

Met dit nieuw verworven inzicht haalt Thomas diep adem en verbindt geschiedenis en geloof in zijn Mijn Heer en mijn God.

Tom Wright's parabolische verhaal (in Easter Oratorio) over hoe de apostel Thomas zijn gebruikelijk manier van begrijpen ontstijgt en tot een hoger en rijker weten groeit.

Tom Wright over de betekenis van de Opstanding (Engels, 5 minuten)

Tom Wright, Surpised by Hope. London, Society for promoting Christian knowledge, 2007, 81-2

Foto: (Jan den Ouden, 2016) Vermeende begraafplaats van Jezus in Jeruzalem

Hoe Billie Bobslee zich brandde (BB1)

Een gevalstudie

Billie rekende alles nog een vierde keer na. Het kon niet anders of hij had een fout gemaakt in zijn best wel eenvoudige berekening. Maar ook na vier keer rekenen kwam hij uit op hetzelfde product. Tegenstrijdige gedachten flitsten door zijn hoofd en Billie merkte dat het zelfs effect had op zijn lichaam. Zijn hart klopte sneller en zijn handen voelden klammig aan. Als wat hij had berekend waar was zou dat direct gevolgen hebben voor hoe hij z'n hele leven de Bijbel had gelezen en in de toekomst zou lezen. Vertwijfeling begon in en om hem heen te kruipen. Als hij zulke gedachten en vragen in zijn leven toeliet zou zijn stevig door de kerk en door geselecteerde schrijvers geconstrueerde geloofshuis aan de fundamenten gaan schudden. Omdat hij zich geen beeld kon vormen van hoe dat geloofshuis er vervolgens uit zou gaan zien, nam Billie het besluit de zaak af te doen met het vasthouden aan de keus om de al lang geleden ingezette geloofsreis te vervolgen op de wijze die hem was geleerd: volg het hart en niet de rede.

Drie jaar later realiseerde Billie zich dat hij niet geslaagd was in het van zich afschudden van het conflict tussen zijn enerzijds door kerk en kring aangemoedigde eenvoudige geloof en anderzijds zijn verlangen naar begrijpen en onderzoeken. Integendeel: vergeleken met drie jaar eerder was het kabbelende beekje van vragen uitgegroeid tot een storm in zijn hoofd en hart. Waar kan ik terecht met mijn vragen en observaties zonder meteen afgefakkeld of verketterd te worden? De dominee? Dat was niet vanzelfsprekend. Die verkondigde regelmatig vanaf het podium dat wij, christenen, geloven dat de Bijbel letterlijk waar is, een dag één dag is en niet korter of langer, de aarde niet ouder kan zijn dan zo'n 7000 jaar en dat je alleen kans maakt op een plaatsje in de hemel als je gedoopt bent.

Dan maar de kring proberen. Dat kwam eigenlijk wel mooi uit want de kring was net begonnen in het boek Exodus waar de tot de verbeelding sprekende uittocht uit Egypte zo mooi verhaald wordt.

Op de kringavond was het niet helemaal gegaan zoals hij gehoopt had, maar helaas wel verwacht.

Het gaat dus om 600.000 mannen van boven de twintig, vrouwen en kinderen niet meegerekend, plus een grote groep mensen van allerlei herkomst en zeer veel vee?

De kringleden lazen het nog eens na en knikten bevestigend: Ja, dat staat er.

En die gingen in één nacht door de Schelfzee waarbij God op wonderlijke wijze in een droog pad had voorzien? Na een korte schriftcontrole volgen opnieuw bevestigende knikjes: Go, Billie, go!

Mogen we ervan uitgaan dat de meeste van die mannen getrouwd waren en 1 of 2 kinderen hadden? Daar werd even over nagedacht omdat het wat suggestief was en er niet letterlijk stond maar daarvan vond men dat het een aannemelijk, zij het wat conservatieve berekening was.

Dat zijn dan, pak hem beet, zo'n twee miljoen mensen plus een heleboel vee. Als we er nu van uitgaan dat ze vier breed en op Corona-afstand liepen, hoe lang zal de rij mensen dan ongeveer geweest zijn?

Eén kringlid, een IT’er die ook nog kon hoofdrekenen, kwam binnen vijf seconden met het antwoord: 750 kilometer, vee niet meegerekend en voegde daaraan toe dat het in het echie een veel langere sliert geweest moet zijn vanwege het vee enzo.

En die hele groep trok in één nacht door de zee?

De discussie, suggesties en alternatieve manieren waarop je hier naar kon kijken werd na twintig minuten door de kringleider afgerond en deels opgelost door te stellen dat we een God van wonderen dienen die in Zijn wijsheid en macht het mogelijk maakte om de gehele operatie in één nacht uit te voeren. Op pastorale en enigszins vaderlijke toon had hij er aan toegevoegd dat als we dit soort zaken ter discussie stellen, we ons op glad ijs zouden begeven en de Bijbel aan gezag zou inboeten. En dat wilde toch niemand, zo had hij het veronderstelde groepsgevoel retorisch samengevat.

In het rondje "bidden voor elkaar" baden drie kringleden met passie en empathie voor Billie met de vraag of God hem toch alsjeblieft vast wilde houden en het kindsgeloof in hem wilde bevestigen.

Twee jaar later verliet Billie de kerk.

Wordt vervolgd....

Exodus 12-14

 

Als de klontjes minder klaar zijn

Achteraan. Links. Bij de nooduitgang. Dat was nu al een jaar of twee hun vaste plek op zondagmorgen. De uitgang lonkte maar de drang om te blijven was sterker; je loopt niet zomaar weg van je verleden, je vrienden, je sociale kring en je geestelijk thuis. Daar is wel wat meer voor nodig dan de frustratie over oppervlakkige, circulaire, dogmabevestigende 30 tot 40 minuten durende monologe bespiegeling van de spreker. Daar valt voor een tijdje nog wel mee te leven want er is altijd nog de koffie achteraf waar je je vrienden ontmoet en de verbinding met hen bevestigt.

Nee, het was meer het gevolg van een lang proces waarbij ze rondliepen met vragen die, gezien hun reeds afgelegde best wel lange reis in het geloof, niet gesteld hoorden te worden. De keren dat ze deze vragen wel stelden wisten anderen daar maar moeilijk raad mee en deed sommigen zelfs twijfelen aan de zuiverheid van hun wandel met God.

De leiders van de geloofsgemeenschap reageerden empathisch op hun vragen. Sommigen vonden dat ze er iets mee moesten doen terwijl anderen teruggrepen op oude, vertrouwde, flinterdunne rethoriek: blijven vertrouwen, ga ermee naar God, God heeft het beste met je voor....

Het onvermogen, of was het onwil, van de kerkleiding om er echt iets mee te doen deed hen na lang wikken en wegen besluiten om definitief door de deur onder het groene bordje de kerk te verlaten en hun geloofsreis zonder aansluiting bij het plaatselijke kerkje te vervolgen.

Het voelde als een bevrijding. Maar ook vreemd om zonder vaste ankerpunten of een gemeenschappelijk geloofsbelijdenis in het leven te staan en verder te moeten.

Ik heb geen onderzoek gedaan maar weet dat de groep links achteraan bij de nooduitgang in de Evangelische kringen groot en groeiende is. De een loopt vast op de voorspelbare vorm, de ander op de beleving en ego gerichte versjes waarvan er dertien in een dozijn gaan, weer anderen op een nieuw gevonden deelwaarheid die onvoldoende uit de verf zou komen of op schijnbare dogmatische zekerheden die het geloofsbelijden lekker compact en de geloofsreis meetbaar houden. Of men loopt vast op het juk van de beloofde geloofsverdieping, mits.

Zo lijkt het aan de oppervlakte. Daaronder zit echter een diepere laag van verlangen naar serieuze doordenking van de bestaansvragen, evenals filosofische en theologische fundamenten.

Die doordenking vraagt om een loslaten van gevestigde reformatorische-, evangelische-, pinkster-, volle evangelie, en andere denkbare kaders binnen de protestantse familie.

Bestaande groepen weten daar over het algemeen geen raad mee. Misschien omdat dat loslaten van kaders impliciet zou kunnen betekenen dat ze meteen en helemaal verdwijnen. Of omdat de groep links achteraan bij de nooduitgang betrekkelijk klein is en je al die gelovigen die voor in het midden zitten niet wil vervreemden en ze de bevestiging wil geven die ze zoeken en willen; "het was een fijne preek, broeder!"

Noem me een optimist maar ik geloof dat het mogelijk is dat bestaande kerken deze (noodzakelijke) doordenking kunnen faciliteren. Het vraagt onder andere om leiders die niet meteen van de leg raken als een schaap uit de kudde aan een dogma knabbelt en om leiders die zich identificeren met het proces dat zij die links achteraan bij de nooduitgang zitten doormaken en van harte daarin kunnen participeren.

Het is te simpel om de conclusie te trekken dat zij die verlaten, God de rug toekeren. Ze hebben vaak geen problemen met God maar eerder met wie de grootste groep heeft besloten dat Hij is en hoe het allemaal in elkaar zit.

God laat zich maar moeilijk duiden, behalve natuurlijk voor hen die vinden dat het zo klaar is als een klontje. Het gesprek over God, Christus, de Bijbel, ons bestaan, het leven en wat dies meer zij, moet constant in gang gehouden worden en zuurstof worden ingeblazen. Er mag nooit een laatse woord over gesproken zijn. De klontjesklaarders zullen zich daar niet thuis voelen.

Het door mij beschreven fenomeen is o.a. beschreven door Kathy Escobar in "Faith Shift" (isbn 9781601425430). Ik leen het graag uit!

"Faith Shift is a must-read for every doubter, misfit, or dreamer who has ever felt alone in the church."

Rentmeester zijn is niet zo mijn ding

Enkele keren per week loop/jog ik vroeg in de ochtend een rondje van zeven kilometer. Het geraas van de nooit eindigende stroom van verkeer is altijd dichtbij. Horendol word ik er van. Nooit rust. Nooit stilte. Zelfs de vogels lijken harder te fluiten om boven het gekmakende geraas en getier uit te kunnen komen. Soms stop ik even op het punt waar de Noorderbocht de A20 kruist en overzie het krankzinnig aandoende tafereel. De ene kant op achtervolgen de moderne jagers en verzamelaars elkaar richting Utrecht, de andere kant op snellen ze richting den Haag/Amsterdam of Hoek van Holland, om later op de dag in omgekeerde richting eenmaal thuisgekomen de oogst van de jacht samen met de hunnen in geïsoleerde en geïndividualiseerde holen te verteren. 

Ik doe er zelf aan mee en realiseer me dat alleen een pandemie een tijdelijke indamming van het fenomeen kan forceren. Er is  namelijk meer nodig dan een pandemie om de mens een stap terug te zien doen.

Toen ik het afgelopen weekend een interview las met Bill Gates viel mij zijn motivatie op om in oplossingen te denken, die haaks staan op het gangbare denken waarin consuminderen centraal staat en als uitgangspunt geldt bij het komen tot oplossingen. Zijn aanname is dat de mens zich niet zal laten bewegen tot een of meerdere stappen terug; elke verworven extra kilometer, salarisverhoging, wassende persoonlijke welvaart en wat al niet meer zal eerder worden bevochten dan ingeleverd. De spandoeken liggen al klaar. Voor het geval dat.

Gates zoekt oplossingen die het gevecht om verworven rechten overslaan; die strijd verlies je toch. Overigens is die aanname niet expliciet te vinden in het interview, maar zeker impliciet aanwezig. Oplossingen moeten dan ook worden gevonden in een antwoord op de vraag hoe de jacht naar altijd meer kan worden bevredigd op een duurzame manier. Dat getuigt van realiteitszin.

De eerste opdracht die de mens kreeg, was om rentmeesterschap te bedrijven over heel de aarde, de vissen, vogels en het vee en alles wat er verder nog rondrommelt (Genesis 1:26). Daar wordt ook wel het woordje "heersen over" gebruikt en dat klinkt al veel lekkerder dan rentmeesterschap. Een gezonde benadering van rentmeesterschap is dat je nooit meer uit en van de aarde weghaalt dan  je teruggeeft. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat we, wat dit aangaat, misschien een ietsepietsie uit balans zijn geraakt (of is dat te overdreven?) en dat, als we dan toch richting een apocalyps gaan, we deze over onszelf hebben afgeroepen en in gang  gezet. Daar is zelfs geen hulp van buiten meer voor nodig.

Maar goed, hier moest ik aan denken toen ik gisteren vanuit het nieuwe OM kantoor in Nijkerk terugreed naar mijn hol in Overschie. Ik stelde mezelf de vraag wat ik zou doen als ik geacht werd iedere werkdag ten kantore mijn opwachting te maken. Dat zou OM per jaar  ruim 8000 euro kosten (235 x 180km x 0.19). Mij zou het per dag 2 uur gedoe in het verkeer en een stukje auto kosten (19 cent is bij lange na niet kostendekkend). Wat ik dus zou doen, is zo snel mogelijk verhuizen. Dat scheelt ergernis, kosten en, als er al een Richterschaal zou zijn om rentmeesterschap te kunnen meten, een nauwelijks waarneembare uitslag van de rentmeesternaald. Bovendien kan de werkgever die 8000 euro dan inzetten voor wat we de directe doelstelling noemen.

Als ik over OM zou heersen, zou ik alle OM-staf die voornamelijk vanuit kantoor werkt een forse verhuiskostenvergoeding als worst voorhouden om binnen een redelijke fietsbare straal van de basis te gaan wonen. Het is echter niet de vergoeding, maar het geloof in gezond rentmeesterschap dat voldoende motivatie zou moeten zijn. Ik hoor sommige collega's al zachtjes denken, "droom jij maar lekker door, Jan". 

Wat ik nou zo jammer vind, is dat als ik dit soort ideeën ventileer en articuleer, de mensen om me heen denken dat ik een grapje maak. Of op z'n minst ouderwets ben en deel uitmaak van een generatie die rentmeesterschap serieus genoeg neemt om nog duizend(en) jaren vooruit te kunnen met onze mooie aarde; een variatie op de Maarten Luther in de mond gelegde te planten appelboom in het zicht van de apocalyps.

Morgenochtend loop ik weer mijn rondje en zal op de Noorderbocht stilstaan en een beetje om mezelf lachen: de clown....

Afbeelding: De onrechtvaardige rentmeester. Ets van de Zwitserse kunstenaar Eugène Burnand (1850-1921)

Ik ben christen dus ik conspireer

Het wereldbeeld van veel christenen is niet echt optimistisch te noemen: het is heel erg met de wereld en het wordt nog erger voordat het echt super erg wordt. Maar voordat het super erg wordt, zal de echte christen van de aarde worden weggerukt en naar een veilige plaats worden getransporteerd. Als die operatie geslaagd is breekt echt de pleuris uit en zal de aarde voor de niet christenen, de lauwe christen en de nepchristen zeven jaar lang een niet al te beste plek zijn om te moeten leven. Maar niet getreurd, na die zeven jaar breekt een periode van 1000 jaar vrede aan waarbij Jezus zal regeren met assistentie van 144 duizend mederegeerders. Uiteindelijk loopt het allemaal niet zo goed af met de aarde en wordt deze vernietigd om plaats te maken voor een nieuwe hemel en een nieuw aarde. O ja, tijdens die 1000 jaar zal de boze (a.k.a de duivel, satan, antichrist) gevangengezet worden zodat hij niet langer de mens tot zonde kan verleiden. Tot aan zijn gevangenneming gaat hij echter rond als een briesende leeuw of ook wel als een wolf in schaapskleren met als doel Gods plannen te dwarsbomen, trouwe gelovigen pootje te haken en de wereldmacht te grijpen. Alle niet echte christenen bevinden zich in het web van de leugen en laten zich als makke schapen inpalmen en verleiden, vaak zonder het zelf in de gaten te hebben.

Dit wereldbeeld is ook een verklaring waarom veel van de, zichzelf als ware christen beschouwende, gelovigen gevoelig zijn voor complottheorieën, deze soms hartstochtelijk omarmen en er zelfs huis-aan-huis blaadjes over uitgeven om de boel te waarschuwen. Het complot is namelijk al eeuwen gaande (feitelijk al sinds de zondeval) en er wordt de mensheid geen rust gegund. De huidige theorieën, aannames, veronderstelling en vanzelfsprekendheden aangaande de heersende pandemie en de aanpak ervan bevestigen slechts wat men al lang wist: een strategie van de satan om middels pizzarestaurants en pedofielen(groepen) de wereldheerschappij te grijpen. Alle niet christenen spelen daarbij de rol als achteloze pionnen in dit duivelse schaakspel. 

Disclaimer voordat ik beschuldigd word van generalisaties: natuurlijk kun je niet alle christenen over een kam scheren en er bestaan tal van variaties binnen de grote lijnen van dit wereldbeeld, andere op de Bijbel gefundeerde wereldbeelden en een scala aan eindscenario's.

Waarom deze "routekaarten naar het einde" zo populair zijn heeft denk ik te maken met de wens van de gelovige bijbellezer dat wat er in de Bijbel geschreven staat hier, nu en met name, in de sterk verindualiseerde westerse geloofsbeleving, relevant moet zijn en toegepast moet kunnen worden voor en op het leven nu; het Grote Verhaal van God moet worden vertaald naar de vierkante millimeter van vandaag.

Een belangrijke rol bij het duiden van het heden en de toekomst speelt de mate van besef en kennis van het verleden. Dat besef kan actuele ontwikkelingen in een noodzakelijke en objectievere context plaatsen. Maar daar lijken we niet zo goed in te zijn. Dat duiders in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw er behoorlijk naast zaten en generaties christenen hebben opgezadeld met een karikaturistisch scenario voor de zogenoemde eindtijd, heeft slechts weinigen tot één of meer kritische noten aangespoord. Het gevolg is dat er ieder decennium wel een nieuwe Hal Lindsay* of Rene Pache* opstaat en alle ruimte krijgt of deze middels sociale media zelf creëert. En ze komen er nog mee weg ook (ook de ongeveer of excate datumnoemers). Hal Lindsey is nog altijd populair. Mijn verwachting is dan ook dat huidige duiders van de tijd waarin we leven en de richting die de wereld opgaat later, als blijkt dat ze er naast zaten, gewoon door kunnen gaan en de imagoschade niet meer dan een boertje zal zijn. Christenen hebben namelijk altijd gelijk. Ook als het anders loopt. De christen is een spindokter pur sang. Als het anders loopt dan voorspeld zal dat uiteraard zijn "omdat de vele gebeden de boze hebben tegengehouden." In het Oude Testament zouden we er een tasje stenen op mogen gooien maar tegenwoordig is elke profetie niet meer dan een mening. en stenen gooien onbeschaafd.

Geschiedenis verschuift naar de achtergrond, of verdwijnt zelfs helemaal, wanneer eigen lijf en leden op het spel staan; een natuurlijke, primaire en volkomen begrijpelijke reactie. Maar als het dan weer rustig is, pak dan het geschiedenisboekje er nog eens bij. Samen met het besef dat het geschetste wereldbeeld, in de bijbels historische interpretatie-oefeningen, vrij recent is - zo'n 200 jaar geleden kwam dit Zoeklicht*-achtige beeld pas uit de luiers - nodigt dat wellicht uit tot reflectie over hoe we dat mysterieuze verhaal van God lezen en wie ons heeft verteld over hoe we dat verhaal wel of niet behoren te lezen. We zijn echt meer geconditioneerd dan we vaak zelf in de gaten hebben of willen erkennen. Er zijn er zelfs die deze conditionering als een geschenk uit de hemel ontvangen. Tja, het kan verkeren. 

*
Rene Paché, de komende Christus (1977)
Hal Lindsey, de planeet die aarde heette (1970)
Zoeklicht: een tijdschrift met nadruk op de eindtijd.

Alleen een blauwe fiets kan deugen

Mijn meest gelezen Blog is die van "Theorie rondom de fiets" uit 2010. Ik heb me vaak afgevraagd waarom deze blog met haar vreemde titel zo vaak wordt aangeklikt. Ik denk dat ik eruit ben.

Stel je voor dat ik wat meer wil weten over fietsen. Dan zou een internetzoekopdracht met wat algemene woorden zoals fiets, theorie en alles de zoeker zomaar naar het betreffende blog kunnen leiden. Het is ook gewoon slim om eerst groot en breed te zoeken en vervolgens in te zoomen op het onderdeel. Een speld laat zich immers pas vinden als je eerst de hooiberg overhoop haalt.

Wat mij op dit denkspoor zette, is de populariteit van systemen in ons leven; op zich bestaande onderdelen die door hun onderlinge verbondenheid en samenhang in het resulterende grotere geheel betekenis en functie hebben en/of krijgen.

Als je een paar olijven, schijfjes komkommer, stukjes tomaat en wat velletjes ijsbergsla bij elkaar in een kom doet, dat door elkaar husselt en overgiet met honing-mosterd dressing, noemen we het resultaat van deze systematische oefening een salade.
Dat is wat een kookboek doet. Als je de stappen volgt en de juiste ingrediënten gebruikt, ziet het er heel soms uit zoals op het plaatje.

Nu wil ik alles wat de Bijbel zegt over engelen weten. Alle teksten die iets over engelen zeggen, knip en plak ik op een groot vel. Als ik ze allemaal heb gehad, ga ik er ernstig naar staren en diep nadenken om ten slotte enkele algemene dingen over engelen te kunnen zeggen. Deze gedestilleerde waarheid kan vervolgens ingezet worden om anderen mee om de oren te slaan. 

Zo heb ik in mijn boekenkast verschillende systematische theologieën staan. Dat zijn dikke pillen en vaak in meerdere delen omdat daarin alle belangrijke bijbelse begrippen, woorden en concepten systematisch en ordentelijk zijn gerangschikt. Ik heb die van Wayne Grudem, Thomas Oden, Louis Berkhof, Millard Erickson en Ton Verleg. Nu kun je de vraag stellen of eentje niet genoeg is.

Daar zit hem de kneep. Objectieve systematische theologie bestaat niet. Alle auteurs en samenstellers van dergelijke lijvige werken hebben vooraf al keuzes gemaakt over wat zij denken over God, de mens, de zichtbare en onzichtbare wereld; het is onmogelijk om los te komen van de tijdgeest, cultuur en geschiedenis waar men deel van uitmaakt. Het geeft niets, zolang men het maar niet ontkent. Gevaarlijker wordt het wanneer objectiviteit wordt geclaimd. Dan is het raadzaam om enige afstand in acht te nemen.

Systemen zijn overal en kunnen moordend zijn, getuige de recente kille toepassing van de regels en richtlijnen omtrent de toeslag kinderopvang en de boodschappen toeschuivende moeder van een bijstandstrekker. Verontwaardiging en boosheid alom. En terecht.

Christenen kunnen er ook wat van. Onlangs werd ik door een vriend op Facebook uitgenodigd om een bepaalde pagina te "liken". Nu "like" ik nooit pagina's om de hoeveelheid spam enigszins binnen de perken te houden, maar ik besloot even op de betreffende pagina "Vrienden van Jezus Christus" te kijken. Nog voordat ik het einde van de eerste pagina met bijdragen had bereikt, maakten twee vrienden van Jezus elkaar al uit voor rotte vis en wat dies meer zij. Wat potentieel opbouwend had kunnen zijn, was letterlijk misselijkmakend.

Systematische theologie kan zomaar een afgod worden wanneer de oefening het academische niet weet te overstijgen, ingebed wordt in het grote verhaal van God en daarbij een gelijkwaardige plaats krijgt toegewezen naast onder andere Bijbelse, Historische, Historisch kritische, Bevrijdings, Dogmatische, en Moderne theologie. 

En waarom? Ik ken mezelf voldoende om te erkennen dat als ik dan toch moet fietsen, dat bij voorkeur op een blauwe doe. 

Zo! Ik heb mijn voorkeur uitgesproken. 

Alle volgende keuzes die ik maak moeten passen bij een blauwe fiets.

De weerbidders onder u!

De oproep verscheen in beeld en ik rolde het zo snel mogelijk van mijn scherm af zodat ik het niet echt zou kunnen zien of te lezen. Maar het was te laat, de schade al aangericht, mijn scherm te groot. Iemand riep vrienden op om God te bidden om een dik pak sneeuw. Dat zou fijn zijn voor de kinderen in de opgelegde lange thuisblijftijd. Of de oproeper had nagedacht over de gevolgen van een afgebeden pak sneeuw, weet ik niet. Ik vermoed en hoop dat het in een spontane, ondoordachte opwelling was gebeurd: “Help, mijn kinderen zijn vijf weken thuis; ik moet iets bedenken waardoor het leuk voor hen en voor mij blijft.”
Een doordenker kijkt namelijk wel drie keer uit alvorens een weerbidder te worden:

1. Hoeveel bidders zijn er nodig?
2. Hoeveel geloof is er per centimeter sneeuw nodig?
3. Wat als er geen sneeuw valt?
4. Wat zegt het over mijn godsbeeld?
5. Wat bid ik voor het vrachtverkeer dat vast komt te zitten waardoor zaken zoals wc-papier op de A15 bij Arnhem ingevroren raakt? En dan hebben we het nog niet over de chauffeur die nu gedwongen in z’n uppie op een hotelkamer zit en probeert een pizza en een kapsalon te bestellen.

Aan het idee van weerbidden ligt waarschijnlijk het enigszins kinderlijke idee ten grondslag dat gebed Gods hand doet bewegen. Een soort van afstandsbediening die zich middels vurige pleidooien laat navigeren.

Als je slechts een beetje afstand neemt van het idee dat God bestaat voor mijn persoonlijke (okay, misschien ook dat van mijn familie en gezin) welzijn, welbevinden en genoegen, zie je de enorme complexiteit en onmogelijkheid van een dergelijk godsbeeld dat eerder thuishoort in de mythologie waar goden met elkaar wedijverden en onverklaarbare zaken werden toegeschreven aan bijvoorbeeld de (weer)goden. Deze goden moeten door hun subjecten gunstig gestemd worden middels gebeden en tal van hulpmiddelen. De belangen van de miljoenen biddende kinderen van God, waarvan velen in wanhoop schreeuwende zijn omdat er wel wat meer aan de hand is dan een vervelende lockdown, en hopen op een beweging van Zijn hand ten gunste van hun verzoek, zijn te tegenstrijdig. Je zou maar God zijn! Welk gebed wordt beloond met een handbeweging en wat en hoe wordt die beslissing gerechtvaardigd? Deze complexiteit wordt treffend uitgebeeld in de inmiddels klassieke film Bruce Almighty. Bruce mag de zaken een tijdje waarnemen terwijl God een welverdiende vakantie houdt. Bruce komt al heel snel tot de ontdekking dat hij niet echt geknipt is voor de taak en de zaken lopen aardig uit de hand als hij besluit om voor het gemak iedereen te geven waarom ze vragen. Als hij dan ook nog eens tot de ontdekking komt dat hij de vrouw waar hij een oogje op heeft niet kan dwingen om van hem te houden, is zijn dilemma compleet.

Een handje sneeuw uit de hemel is een cadeau voor de een en een drama voor de ander. Wie kiest? Ik niet en ik ga er ook niet om vragen. De realiteit is dat we waarschijnlijk nog wel wat sneeuw krijgen deze winter. Als dat valt zullen we er het beste van moeten maken en passen we ons aan de zegeningen die daar het gevolg van zijn aan – mooi plaatjes en sleeën-, alsook aan het drama dat we er op de koop toe bijkrijgen - doden in het verkeer, hogere energierekening en tonnen zout die in het milieu terechtkomen.

Jezus kwam om het hart van God te verbinden met het hart van de mens. Dat is de bewegende hand van God en het staat mij vrij om het aangebodene, het Leven, te aanvaarden of mijn hoofd af te wenden.

Je reinste zuiverheid

In het document dat ik las was het woord “zuiver” een aantal keer te lezen in relatie tot het uitleggen van de Bijbel. Misschien dat daarom mijn zuiverheidsantenne momenteel op scherp staat. Ik zie en hoor meer zuiver dan ooit. Onlangs nog iemand die het had over een zuivere bijbelvertaling. Op mijn “iedere vertaling is wat het is: een vertaling en doet het origineel altijd tekort” volgde uiteraard een “ja maar….” Zelf heb ik geen voorkeur voor welke vertaling dan ook, zolang het maar een zuivere vertaling is en - dat weet iedereen - dan blijft er uiteraard maar één vertaling over en dat is die van mijn voorkeur (die ik dus niet heb).

De apostel Paulus stelt dat ons kennen maar half is, evenals onze uitleg. Hij zegt het ongeveer zo: “we weten niet half wat we denken te weten en waar we het over hebben,” (1 Kor 13:9) en dat we, totdat het volmaakte zich aandient, we het met die onzuiverheid moeten doen. Dat wat ik zuiver noem is feitelijk niets meer of minder dan dingen te zien en horen krijgen waarvan ik van tevoren al heb besloten dat het zuiver is. Je zou dit het zelfbedrog van het leven in de zuivere straat kunnen noemen, of een bedriegelijke bevestiging van het ego.

Claims op een zuivere uitleg of zuiver zicht, zegt wat over de claimer. Gebrek aan zelfkennis, gepaard met een flinke dosis zelfoverschatting; ziehier een barbaar die maar weinig begrijpt van taal- en cultuurontwikkeling. Taal en cultuur verschuiven voortdurend, waardoor betekenissen, normen en waarden, maar ook dat wat we weten, geleidelijk aan veranderen. Over de boom waar ik vandaag naar kijk, zal ik je andere dingen vertellen dan toen ik deze op m’n zesde voor het eerst zag en inklom.

Maar het kan ook gewoon onzekerheid zijn. Een onzekere vindt houvast aan en troost bij zuivere strohalmen.

Dan zijn er ook claimers die menen dat hun directe verbinding met God middels de Heilige Geest al die onzuivere obstakels overwint en er een puur zicht en beeld overblijft. Deze claimers zijn zuiver ongeschikt als gesprekspartner.

Nee, een zuivere uitleg en een zuivere vertaling zijn meer wens dan werkelijkheid. We leven en werken in en vanuit een achterstand. Dat maakt de zoektocht een stuk interessanter.

Hoe je zuiverheid ook kunt duiden:

Vandaag was ik redelijk onder de indruk van een verklaring van de Nieuw-Zeelandse premier, Jacinda Ardern, die reageerde op de resultaten van een onderzoek naar vermeende tunnelvisie bij de dienst opsporing. Wat een verademing om een politieke leider zonder reserve  te zien en horen toegeven dat de overheid het verkeerd heeft gedaan en haar excuses aanbiedt. Niet alleen dat. Het onderzoek doet 44 aanbevelingen die vervolgens door diezelfde overheid integraal worden  aanvaard en geïmplementeerd. Met wat Jacinda Ardern aan daadkracht en betrouwbaarheid heeft laten zien, zal dit niet slechts bij woorden blijven.

Komt op mij over als iets zuivers…..

 ZUIVER, bn. bw. (-der, -st), vrij van alles wat er niet aan, bij of in behoort: helder, klaar: zuiver water; Van Dale 1898, GROOT WOORDENBOEK DER NEDERLANDSCHE TAAL