Lang leve de schuld

Wie is er schuldig? Zijn we even verantwoordelijk voor onze eigenschappen als voor onze daden? Schuld wordt in onze therapeutisch georiënteerde cultuur doorgeschoven naar anderen, weggepoetst of gebagatelliseerd, of verweten aan de omstandigheden; verzachtende omstandigheden, traumatische opvoedingen, normvervaging en een wereldbeeld waarbij niemand schuldig is of kan zijn.

Schuld hangt samen met moraal en moraal hangt (vaak) samen met religie. Doe religie de deur uit en de moraal verdwijnt en schuld is niet langer mogelijk of wenselijk. In het geval van de ene geliefde die de ander bedriegt (en zich in de ogen van velen schuldig maakt aan moreel verwerpelijk gedrag) zou de bedrogene boosheid, schuld en wrok moeten weerstaan, hoewel ze nog steeds pijn zou voelen en ongelukkig zou zijn. Ze zou het kwaad dat haar is aangedaan kunnen veroordelen of de relatie kunnen beëindigen. De actie of daad kan worden veroordeeld zonder dat ze degene die de fout in gaat de schuld daarvoor geeft.

Klinkt filosofisch en onrealistisch? Ze bestaan echt. Wetenschappers zoals Derk Pereboom, een determinist gelooft in een wereld zonder schuld en probeert deze te beschrijven.

Ik denk dat deze deterministische gedachte (Determinisme is een filosofisch concept dat stelt dat elke gebeurtenis of stand van zaken veroorzaakt is door eerdere gebeurtenissen volgens de causale wetten die de wereld regelen en beheersen) voor de meeste mensen te ver gaat. Hoewel, naar onszelf toe zijn we wat minder scheutig met de schuldvraag; is het niet zo dat "in mijn geval het allemaal wel te begrijpen en verklaren is" (zie bijvoorbeeld "Blik op de Weg;" regels zijn belangrijk en goed voor iedereen maar voor mij persoonlijk hoeven ze niet).

Een wereld zonder schuld. Kan het? Bestaat het? Vergeving en verzoening; wat is dat? "Het spijt me," wordt niet meer gehoord. De bloemenman doet geen zaken meer (hoeveel verborgen schuld is er door de eeuwen heen niet afgekocht met een bosje bloemen?). Dag kleur. Dag geur.

Een niet al te makkelijk boek maar een geweldige eye-opener:

Is'ie vol of niet?

Onderstaand verhaal kom je in verschillende varianten tegen. Stepehen Covey heeft het idee uitgekauwd in zijn boek "First Things First". Het verhaal kan een hulp zijn voor mensen die hoofd en bijzaken niet kunnen scheiden. Ik heb er wat foto's bij gemaakt om het verhaal op te leuken. Bovendien blijven beelden beter hangen.

Een meester gaf eens les aan economiestudenten. Op zijn bureau legde hij een glazen vaas en een aantal kiezelstenen. Een voor een deed hij de stenen in de vaas, totdat er geen steen meer bij kon."Is de vaas vol?", vroeg hij aan de klas?" "Ja", oordeelde de klas.

De meester glimlachte en pakte van onder het bureau een pot met zand, dat hij in de vaas gooide. Met een beetje schudden verdween al het zand in de vaas."Is de vaas vol?", vroeg hij weer aan den klas. "Ja", oordeelde de klas.

De meester glimlachte en pakte van onder het bureau een kan water, dat hij in de vaas gooide. "Nu is de vaas vol," zei de meester. "wat kun je hiervan leren?"

Een leerling stak zijn hand op.

"Hoe vol je schema ook lijkt, je kunt er altijd wel wat tussen vrotten."

"Nee," sprak de meester. "Dat is niet het grote punt. Dit voorbeeld illustreert dat je nooit alles in de vaas had gekregen als je de grote kiezels er niet als eerste indoet. Wat zijn de grote kiezels in jouw leven? Je opleiding? Een ideaal? Tijd met de mensen van wie je houdt? Vergeet nooit met de grote stenen te beginnen omdat je er anders geen plek meer voor hebt."

Ben ik nou gek of...

... weten mensen van gekkigheid niet meer waar ze hun geld aan uit zouden kunnen geven? Ja, het is bekend dat de commercie al lang en breed een dikke vinger in de pap heeft waar het gaat om wat we lezen (als meer dan 100.000 mensen het boek al gekocht hebben moet het wel een goed boek zijn) en kritiek wordt al snel gedegradeerd tot ramsj.

"Hoe kunnen we de achteloze mensen nog meer geld aftroggelen?" ligt aan de basis van de meerderheid van producten die in wat voor schappen en waar dan ook te vinden zijn. Het gaat al lang niet meer om diensten. Het gaat om geld, om winst, en dat wordt vaak onterecht verward met "zegen."

Twee producten wil ik er even uitlichten.

Een boekje dat geheel onterecht in de ramsj is terechtgekomen en een ander totaal nutteloos product waarvan je je afvraagt of het misschien als grap is bedoeld.

Het boekje "A Letter to Jabez" (40 eurocent by Christian Book Distributors), is een zeer goede kritiek op het eens zo mateloos populaire boekje van Bruce Wilkinson "The Prayer of Jabez" (in 2001 stond de teller op meer dan 9 miljoen verkochte exemplaren). Ik begrijp heel goed dat het kritische antwoord in de ramsj is terechtgekomen. Negen miljoen mensen kunnen het nooit allemaal mis hebben. Toch? Je kunt het niet winnen van zo'n reus. Trouwens, wie denkt Neal E. Snider wel wie hij is, of wie kent hem überhaupt? Wil je het boekje lenen, laat het me even weten. Om kritiek te hebben op de verholen welvaartsgedachte waarop Wilkinson zijn boek baseert, moet je van goede huize komen. Aanbevolen!

Dan een van de meest verbazingwekkende artikelen die ik tegen ben gekomen. Tja, je moet er maar opkomen. Hier is'ie:

En nog van acryl ook? Biologische katoen was waarschijnlijk te duur. En zie je dat je de sjaal ook kunt kopen met een passende tas (met ritssluiting). Het moet toch allemaal niet veel gekker worden. Geen wonder dat de wereld de christenen niet meer begrijpen. Ik begrijp er zelf ook steeds minder van. Of heb ik iets gemist? En dan te bedenken dat er duizenden christenen zijn die liever 35 dollar voor zo'n vaatdoek neertellen (om zich vervolgens te schamen om er in het openbaar mee te pronken) dan diezelfde dollars te investeren in de opdracht om discipelen te maken. Help, ik word gek!

Ferrari rood, maar dan geler

"Meneer, u heeft me uitgelegd hoe ik er moet komen maar ik ben bang dat ik verdwaal. Wilt u alstublieft voor me uit rijden?" Dat wilde die meneer wel en we vertrokken. Ik had me al lange tijd verheugd op het weerzien met een vriend die ik al jaren niet had gezien en had sterk het gevoel dat ik er naar toe moest. Ik herinner me dat ik me bij hem altijd op m'n gemak voelde. Een soort van thuiskom gevoel, maar dan nog sterker. Een beetje moeilijk te beschrijven. Ik was zijn adres kwijtgeraakt en ben jaren bezig geweest om hem op te sporen. Nu stond ik hier dan met zijn adres in de hand. De aardige manier zou me nu door de stad loodsen en op het adres van mijn vriend afleveren (nee, GPS werkte niet wegens wegwerkzaamheden; alle instructies van de computerstem ten spijt). Op eigen kracht was ik er niet gekomen. Ik ben niet zo goed met kaarten en/of instructies.

De meneer rijdt voor me uit. Zijn auto is makkelijk te volgen. Een soort van Ferrari rood, maar dan geler. Ik zie dat hij rechtsaf slaat en ik volg. Na driehonderd meter linksaf. Net voor de afslag zie ik dat er rechts wat te doen is. Iets met uitverkoop of zo (90% korting op alles). Ik parkeer mijn auto en schuif aan bij de menigte. Mijn oude vriend is snel vergeten. De Ferrari heb ik ook nooit meer gezien.

"Lieten jullie mij niet in de steek, mij, jullie God, terwijl ik jullie de weg toch wees?" (Jeremia 2:17)

Het blijft me verbazen dat de mens liever een eigen ingebeelde God volgt dan de God die zich aan ons voorstelt in De Bijbel. Ook inbeelding? Hij laat zich graag "beproeven."

Ik weet niet wie het heeft geschreven

Wanneer ik een boek lees maak ik gebruik van hulpmiddelen om informatie over de auteur te vergaren. Of het nu fictie is of wetenschappelijk materiaal maakt niet uit. De schrijver krijgt een gezicht, een geschiedenis, een staat van dienst, een bibliografie of een eulogie waardoor het verhaal meer (of minder) inhoud en betekenis krijgt. Met muziek heb ik dat ook. Ik kan van een muziekstuk genieten maar doe dat des te meer als de muzikant informatie verschaft over het waarom van het stuk, onder welke omstandigheden het stuk is geschreven. Ik begrijp het boek, of het muziekstuk veel beter en ervaar een bepaalde mate van verbondenheid met de auteur; het wordt persoonlijker.

Als God over Israël zegt, "Zij kenden mijn wet, niet mij (Jer. 2:8)," zegt Hij impliciet dat het kennen van de auteur van groot belang is bij kennen van zijn werk. Als die verbinding tussen de auteur en de lezer niet aanwezig is, wordt het werk van de auteur gereduceerd tot platte tekst; informatie zonder communicatie.

Dat maakt het geheel wel wat ingewikkelder omdat het kennen van God in zekere zin een subjectieve beleving is. Toch lijkt God dit te prefereren boven het eenzijdig zenden van data waarop wij vervolgens interpretatieregels loslaten die resulteren in academische en theologische zwaardvechterij: de geleerden vertellen de minder geleerden over het wat en hoe en verheffen zich tot de kenners. Dan kom je tot excessen zoals bijvoorbeeld vorige week te lezen was dat Rome de deur wagenwijd openzet voor verontruste Anglicanen die tegen de wijding van de vrouw tot het ambt van bisschop zijn. Het is letterlijk tenhemelschreiend dat de kerk in haar volle breedte pontificaal deze hartewens van God blijft negeren en zich liever bezig houdt met geneuzel over 'wat er staat en wat het volgens ons betekent' dan het toerusten en aanmoedigen van Zijn kinderen tot een dagelijkse intieme wandel met Hem.

De geleerde apostel Paulus begreep dat toen hij zijn academische verworvenheden tot de mesthoop verwees en als motivatie daarvoor gaf "om Hem te kennen...". Hij schiep een gezonde precedent die ook vandaag tot navolging noopt: eerst de schrijver, dan het boek.

Zo kan het ook

Stel je voor dat het kleinpolderplein in zou storten. Dan zou over een paar jaar het uitzicht er zo uit kunnen zien. Nu moet ik er voor naar Engeland. Dit is vanuit m'n slaapkamer. Niet echt vervelend.

Deed hij het nu wel of niet?

Is het verhaal van Abraham die bereid is om zijn zoon Isaak te offeren nu wel of niet echt gebeurd? Persoonlijk denk ik dat het authentiek is en niet slechts symbolisch. Maar het lijkt een ongebruikelijke uitzondering te zijn op de norm. Dat zien we wel vaker in het Oude Testament wanneer God zijn profeten taken opdraagt die we nu als on-Bijbels zouden kwalificeren. Wat centraal staat in de geschiedenis van Abraham is zijn geloof. Zonder deze component zou Abraham niets meer zijn dan een potentiële moordenaar. Maar met dat bijzondere geloofscomponent krijgt het verhaal een andere lading. Soren Kierkegaard heeft hier een intrigerende verhandeling over geschreven in "Fear and Trembling." Ik laat hem hier zelf aan het woord. Sorry dat het in het Engles is maar de tijd ontbreekt om het te vertalen.

"Now the story of Abraham has the remarkable property that it is always glorious, however poorly one may understand it; yet here again the proverb applies, that all depends upon whether one is willing to labor and be heavy-laden. But they will not labor, and yet they would understand the story. They exalt Abraham — but how? They express the whole thing in perfectly general terms: "The great thing was that he loved God so much that he was willing to sacrifice to Him the best." That is very true, but "the best" is an indefinite expression. In the course of thought, as the tongue wags on, Isaac and "the best" are confidently identified, and he who meditates can very well smoke his pipe during the meditation, and the auditor can very well stretch out his legs in comfort. In case that rich young man whom Christ encountered on the road had sold all his goods and given to the poor, we should extol him, as we do all that is great, though without labor we would not understand him — and yet he would not have become an Abraham, in spite of the fact that he offered his best. What they leave out of Abraham's history is dread; for to money I have no ethical obligation, but to the son the father has the highest and most sacred obligation. Dread, however, is a perilous thing for effeminate natures, hence they forget it, and in spite of that they want to talk about Abraham.

…

How is one to explain the contradiction illustrated by that orator? Is it because Abraham had a prescriptive right to be a great man, so that what he did is great, and when another does the same it is sin, a heinous sin? In that case I do not wish to participate in such thoughtless eulogy. If faith does not make it a holy act to be willing to murder one's son, then let the same condemnation be pronounced upon Abraham as upon every other man. If a man perhaps lacks courage to carry his thought through, and to say that Abraham was a murderer, then it is surely better to acquire this courage, rather than waste time upon undeserved eulogies. The ethical expression for what Abraham did is, that he would murder Isaac; the religious expression is, that he would sacrifice Isaac; but precisely in this contradiction consists the dread which can well make a man sleepless, and yet Abraham is not what he is without this dread. Or perhaps he did not do at all what is related, but something altogether different, which is accounted for by the circumstances of his times — then let us forget him, for it is not worth while to remember that past which cannot become a present. Or had perhaps that orator forgotten something which corresponds to the ethical forgetfulness of the fact that Isaac was the son? For when faith is eliminated by becoming null or nothing, then there only remains the crude fact that Abraham wanted to murder Isaac — which is easy enough for anyone to imitate who has not faith, the faith, that is to say, which makes it hard for him."

Soren Kierkegaard, Fear and Trembling (London: Everyman's Library,1994), 20-2

Het blijft echter mistige materie. Wat als dat geloof van Abraham hem op het laatste moment in de steek zou hebben gelaten? Zou hij, zoals Kierkegaard voorstelt, op het laatste moment dan het mes in zijn eigen borstkas hebben gestoken? We kennen allemaal eigentijdse voorbeelden van mannen en vrouwen die met de beste bedoelingen bijzondere geloofsclaims uitten maar toch geen ram in de bosjes kregen aangespeeld; de onverwachte ontsnapping uit een hels dilemma.

Rest ons het geloof dat zich eerder uit in een stil en kalm vertrouwen dat God groter is dan de geschiedenis en de toekomst, rustend in de belofte dat hij met de verzoeking ook de uitkomst zal geven.

Even lekker..

"Ga jij nu maar lekker zitten." In deze vorm wordt "lekker" vaak gebruikt en gehoord; "lekker een ijsje (hamburger, patatje) kopen, lekker op vakantie." Lekker kan ook vervangen worden door "even." Zelf gebruik ik "even" het meest. Ik ben niet zo'n ijsliefhebber en wat er lekker aan zitten is, heb ik nog niet ontdekt. Ik sta vaak lekker, of loop even wat rond. Lekker en even hebben hierbij de functie van het legitimeren van afwijkend gedrag. Wat iemand impliciet bedoelt als zij zegt, "ga jij maar even lekker zitten," is dat het niet de bedoeling is dat het een permanente situatie wordt. Het is tijdelijk en is geen precedent. "Ga jij maar lekker zitten terwijl ik de vaat doe," mag dus niet worden opgevat als zou dit de norm zijn. De vaatdoener vindt blijkbaar dat ik het heb verdiend om niet aan het vaatgebeuren deel te nemen. Ik kan een lange reis achter de rug hebben en mag dus lekker uitrusten of ik ben te lomp en breek minsten twee glazen per vaatgebeuren. In het laatste geval is "lekker" een handige manier om de aanstonds lekker zittende gast of echtgenoot het gevoel te geven dat de vaatdoener graag een offer brengt. Zo van: "jij werkt de hele week al zo hard, rust nu maar even lekker uit.

Vandaag vlieg ik "even" naar Manchester om vandaar mijn weg naar Wales te vinden om de komende twee dagen "lekker" te vergaderen. In dit geval krijgt "even" zelfs een snobistische lading. Als je dat zo aan je vrienden vertelt: "ik vlieg even naar Parijs, Delhi, New York, Kaapstad..," wek je het gevoel op dat het allemaal niet zoveel voorstelt. De Bijbel gebruikt "even" ook wel. Al is "even" ietwat betrekkelijker. Als de Hebreeenbriefschrijver bijvoorbeeld zegt: "nog een korte, korte tijd, en Hij, die komt, zal er zijn en niet op Zich laten wachten' (10:37), dan kan "even" zomaar een paar duizend jaar zijn. En Jacobus plaatst ons "lekker" en "even" in een interessant perspectief: "Welaan dan, gij, die zegt: Vandaag of morgen gaan wij op reis naar die en die stad, wij zullen er een jaar doorbrengen, zaken doen en winst maken; gij, die niet (eens) weet, hoe morgen uw leven zijn zal! Want gij zijt een damp, die voor een korte tijd verschijnt en daarna verdwijnt; in plaats van te zeggen: Indien de Here wil, zullen wij leven en dit of dat doen" (Jac. 4:13-15). Een zelfde perspectief vinden we bij de apostel Paulus die zegt dat wat we ook doen, we dit ter ere van en dank brengende aan God moeten doen (Kol. 3:17). Dus wordt het: "Zo de Heer wil vlieg ik vandaag naar Manchester en onderweg daar naartoe zeg ik Hem dank in de trein, in de rij bij de immigratie, in de auto en wanneer ik mijn lauwe koffie nuttig. En dat allemaal in het besef dat ik hier maar "even" ben. Mijn leven is net een damp. Eerst was het er niet, toen wel, en nu is de damp al bijna niet meer te zien."

Ik vind het lekker om mezelf hier weer eens even bij te bepalen.

Met alles een bedoeling

Gisteren op 'uitzending gemist' een Netwerk documentaire bekeken over misbruik binnen het protestantisme. In deze documentaire wordt er een zendingsschool uitgelicht; een kostschool waar kinderen van zendelingen heen werden gestuurd zodat de ouders ongestoord hun arbeid voor God konden verrichten. Kinderen vanaf een jaar of zes gaan naar de kostschool. Het was het beleid van de organisatie; ouders en kinderen hadden geen keus. Afgezien van de wantoestanden in de kostschool zelf: het emotionele, lichamelijke, psychische en seksuele misbruik van de kinderen en de gevolgen ervan voor hun levens nu, ligt er een theologische dwaling aan ten grondslag. De aanname heerst dat het dienen van God altijd offers vraagt. En ja, Jezus maakt in de Evangeliën duidelijk dat het volgen van Hem niet zonder gevolgen is. Er hangt een prijskaartje aan. Deze offers krijgen een heroïsch tintje naarmate dat offer in omvang en in pijnbeleving toeneemt. Misschien namen de ouders en de leiders van de organisatie Abraham als voorbeeld. De ultieme test in zijn leven was zijn bereidheid om zijn zoon te slachten. De lat ligt dus hoog en je moet heel wat in huis hebben om hieraan te kunnen tippen.

Het is interessant om te zien hoe Abraham wordt geëerd in de kerk en in de Bijbel. Als je het bizarre verhaal leest vraag je je toch af of hij wel spoorde? Welke vader zou zo'n offer willen brengen? Als er vandaag iemand zijn zoon zou (willen) slachten omdat God hem dat zou opdragen, lopen we voortaan een blokje om hem heen, ontvrienden hem op Facebook en Hyves en ontzeggen we hem het recht om ons nog langer te volgen op Twitter.

Het idee staat ook haaks op de bereidheid die van de gelovige wordt gevraagd om zichzelf over te geven voor de ander. In het "zuchtje" van de keuzes die ik maak krijgen mijn kinderen al voldoende te verhapstukken. Al mijn keuzes hebben direct en indirect gevolgen voor mijn kinderen maar om hen hun eigen keuze te ontnemen en voor de consequentie van mijn keuze te laten opdraaien?

De kinderen werd op school verteld dat God met alles een bedoeling heeft. Alles. Dus ook als een twaalfjarig meisje verkracht wordt door een zogenaamde Godvrezende zendeling? Geen wonder dat ze nu niets meer met de kerk te maken wil hebben.

Het volgen van Jezus kan niet worden vereenvoudigd tot oneliners. Het leven en het geloof zijn daarvoor veel te gecompliceerd.

Nadruppelen

Gisterenavond wilde ik het journaal zien. Ik was benieuwd wat er, nu de voetbalgekte voorbij zou moeten zijn, zo her en der in de wereld ook nog gebeurde. Het olielek kwam even voorbij maar verder sloeg de klok nog steeds voetbal. Het irriteerde me de laatste weken al behoorlijk, maar nu ging het te ver. Ik heb de tv uitgezet en ben een boek gaan lezen. Ik kon het niet meer verdragen.

Zo zal het ook gegaan zijn toen Nederland besloot om God buiten de deur te zetten. Dat ging ook niet zonder slag of stoot en de centraliteit van het geloof heeft decennialang nagewerkt en, zonder dat men zich er bewust van is, is dat geloof niet uit het systeem te bannen. Onze grondwet is er zelfs op gebaseerd. Maar net zoals een voetballer maar weinig invloed heeft op de mate van en hoeveelheid aandacht die wij hem geven, lijkt God de keuze in welke mate wij hem aandacht geven ook aan ons te laten.

Dat geloof bindt de Hollanders al lang niet meer samen en dat heeft gevolgen. Na verloop van tijd vergeet men immers hoe de bal er ook weer uitzag en ontwerpt men een nieuw spel. Misschien met iets dat op een bal lijkt. Maar zou de mens niet ergens diep van binnen voelen dat het niet echt is? Is er niet ergens in de krochten van de ziel van de mens een stemmetje dat roept om een finale die eens en voor altijd het pleit beslecht?

Ik denk dat het stemmetje er is; de druppeltjes er nog zijn. Maar dat stemmetje verstomt onder het geweld van tijdelijke en semi-verbroederende surrogaten. Immers, staan we morgen niet weer massaal in de file en steken we de vinger op naar de bestuurder naast ons die geen benul heeft van het concept "ritsen"? "He, was dat niet dezelfde man die twee dagen geleden nog mijn broeder was toen we schouder aan schouder op het museumplein 'Oranje, Oranje' riepen?"

Meer druppels van God a.u.b.