Determinisme II

Zijn we nu wel of niet vrij om zelfstandig keuzes te maken? Als we niet vrij zijn, zijn we ook niet verantwoordelijk. Als we wel vrij zijn, zijn we ook verantwoordelijk. Sommigen zullen (en hebben dat ook gedaan) betwisten dat vrijheid een voorwaarde is om iemand verantwoordelijk te houden. Misschien wat kort door de bocht maar volgens mij kun je iemand wel dwingen om een ander dood te schieten maar dan nog heeft de gedwongene de vrijheid om te kiezen om het wel of niet te doen. De afweging van de consequenties van het een of het ander bepaalt dan de uiteindelijke keuze.

In de Westminster catechismus komen we de volgende artikelen tegen:
7. "De besluiten van God zijn Zijn eeuwig voornemen, overeenkomstig de raad van Zijn wil, waarbij Hij tot Zijn Eigen eer alles heeft voorbeschikt wat maar zou gebeuren."
De verwarring begint in artikel 13 waar we lezen: "Onze eerste ouders, overgelaten aan de vrijheid van hun eigen wil, vielen uit de staat waarin zij waren geschapen, door te zondigen tegen God."
Er zijn miljoenen christenen die geen enkel probleem lijken te hebben om met het leven in deze paradox. Of de samenstellers van de catechismus hebben dit niet voldoende doordacht of ik zoek dingen die er niet zijn. Het betekent dat God niet alleen eindverantwoordelijk is maar ook bedenker. En dat is mijns inziens volkomen in strijd met het beeld van een goede, liefhebbende God.

De grote J.I. Packer biedt de volgende oplossing aan:
Aanvaard het voor wat het is, en leer ermee leven. Weiger om de schijnbare tegenstelling als werkelijkheid te aanvaarden; schrijf de schijn van tegenstrijdigheid toe aan je beperkte bevattingsvermogen; denk aan de twee principes als, hoewel je het nu niet begrijpt, elkaar aanvullende begrippen en niet als strijdende rivalen.

Er zit een luchtje aan deze oplossing. Het is een gefabriceerde oplossing die noodzakelijk is om het determinisme te doen voortbestaan.

Of de mens is vrij, of niet.
Maar, wat is vrijheid? Morgen meer.

Determinisme

Een van mijn grootste bezwaren tegen het calvinisme is dat het zo dicht tegen het determinisme aanschuurt, dat de twee zo'n beetje met elkaar vergroeid zijn. Determinisme is de leerstelling welke aanneemt dat niets bij toeval geschiedt, doch alles noodwendig gevolg is van bepaalde oorzaken, tevens, dat de wil niet vrij is, doch volledig wordt bepaald door in-en uitwendige factoren.
Veel christenen worstelen hiermee. Als God alles bestuurt, van tevoren bepaalt wie er wel en niet behouden worden en als zelfs het hart van de koningen als was in Zijn handen is, kan het niet anders of men komt in een gedachten- en geloofsconflict terecht. Christenen willen namelijk tegelijkertijd geloven dat de mens een vrije wil heeft.
Er is een ritsje bijbelverzen die, wanneer verkeerd (= niet in de context en buiten het OT kader) geïnterpreteerd, de lezer niet anders kunnen doen besluiten dan dat alles gedetermineerd is.
In het dagelijks taalgebruik kom je het veelvuldig tegen: "God heeft het zo geleid", "God heeft het gewild", God zal er wel zijn bedoeling mee hebben". Deze uitspraken getuigen van een wereldbeeld waarin alle details door God van te voren bedacht en in het heden uitgewerkt worden. De mens staat machteloos en kan niet anders dan alle gebeurtenissen in de wereld en eigen leven te interpreteren als een daad van Gods goedheid. Alle pijn, verdriet, rampen, onrecht en misbruik moeten worden omgebogen om zodoende te kunnen worden verzoend met het beeld van een liefhebbend God.

Vinden we het gek dat veel christenen in stilte worstelen.
God geeft pijn omdat Hij van ons houdt. De pijn helpt om betere mensen te worden. De pijn wordt gebruikt om ons murw te maken en ons op een punt van volkomen overgave te brengen.
Ik weet niet hoe het U, geachte lezer, vergaat. Maar iets ruikt niet helemaal fris in deze benadering. Christenen zijn in z'n algemeenheid dan ook niet erg succesvol om pijn en onrecht te verklaren.

In de hulpverlening kom je dit ook tegen met de volgende logica als gevolg:
1. Als we vrij zijn om te kiezen zijn we moreel verantwoordelijk voor onze daden
2. De mens is niet vrij maar gedetermineerd
Conclusie: De mens is niet verantwoordelijk.

De dilemma's zijn echt maar we mogen niet toestaan dat de leer van het determinisme de overheersende gedachte wordt in ons geloofsleven.
Ten diepste is de vraag of de mens nu wel of niet vrij is om te kiezen.
Morgen deel II

Taksaasie

Vandaag komen de qmakelaars ons huis taxeren. Ik realiseer me dat met dit soort acties de verkoop van ons huis een verse stap dichterbij komt. Hoe lang hert gaat duren? Een maand? Een jaar? twee jaar?

We hebben geen haast en Martha en ik gaan ervan uit dat het best wel lang kan gaan duren. Verderop in de straat staat al een jaar lang eenzelfde huis te koop. Daar knappen de potentiele kopers af op de vrijwel afwezige tuin. Dat zal bij ons niet het geval zijn.

Toen we gisteren het Scandinavische luchtruim verlieten kon ik een uur lang genieten van een vrijwel onbeperkt uitzicht. Dat is altijd fascinerend. Groningen, de eilanden, Friesland, Flevoland, IJsselmeer en vervolgens landen.

Vanmorgen las ik ook over taksaasie. Paulus geeft de Korintiers een legitimatie voor zijn apostelschap. Geen ondertekende verklaring of een geloofsbelijdenis, geen geschreven overeenkomst of luchtige beloftes maar een ware transformatie van het hart is het bewijs van de kracht en het leven van Gods woord.
En daar verbaas ik me toch keer op keer weer over. De Bijbel, het woord van God, is meer dan georganiseerde inkt die aaneengesmeede letters tot woorden, zinnen en paragrafen vormt. Gods geest geeft er kracht aan en een veranderd leven is het bewijs van die kracht.
Ik strek me daarnaar uit. Een veranderd hart is een liefdevol, gevend hart en daar is niemand op tegen.

The day after

De twee voormalige prof-basketbalspelers uit Amerika vertellen me tijdens een overdadige lunch hun verhaal. Ze hadden me uitgenodigd omdat ze gefaschineerd waren door het feit dat ik bijna 27 jaar met dezelfde vrouw getrouwd ben, dat ons huwelijk een stevige basis heeft en Martha en ik heel veel van elkaar houden. "Hoe doe je dat", wilden ze weten. Hun verhalen was een optelsom van cocainegebruik en -handel, huiselijk geweld, gedwongen cursusssen 'anger-management', ontrouw en overspel en nog is het rijtje niet kompleet. Tja, het makkelijkste zou zijn als ze met al die dingen zouden stoppen. Dat zou al een aardig verschil maken. Maar ik besloot om de korte bocht voor mezelf te houden. Alsof ze dat niet hadden geprobeerd! Dus concentreerden we ons op de vraag wat de bron van al die scheefgroei was en dat een transformatie, een radicale verandering van het hart noodzakelijk was. Of mijn inbreng veel uitmaakte; de tijd zal het leren. Ik vond het een voorrecht om die twee grote mannen hun hart te zien openen tegenover een kleine Hollander. De hele dag door gesprekken gehad met mensen. Een vrouw uit Kenia die advies wilde over wel of niet scheiden. Een man uit Engeland die de Tsunami had meegemaakt en dacht dat z'n leven voorbij was en als gevolg daarvan nu een volgeling van Jezus is. Fascinerende levens.
Een man, die voor het eerst met z'n moeder meekwam naar de kerk, durfde me geen hand te geven aan het begin van de dienst. Hij vertelde z'n moeder: "ik durfde niet omdat die man alles van me wist" (wat overigens niet waar was/is; het zal z'n eigen geweten zijn geweest dat hem aanklaagde).
De preek had hem mateloos aangesproken. Hij vertelde dat hij nog nooit een 'dominee' had gehoord die zo persoonlijk was en zo gemakkelijk over z'n eigen fouten, zwakheden en strijd sprak.
Dat vind ik zo bemoedigend en onderstreept voor mij het belang dat we in het leven niet doen alsof alles pais en vree is. Daarmee schetsen we een verkeerd beeld van wat het volgen van Jezus inhoudt. Met alleen maar schetsen van het ideaal maken we het volgen van Jezus een karikatuur en onbereikbaar voor de basketbalspelers, de tsunami overlevende, de verwarde Keniaanse en de zoekende gedesillusioneerden.
Kortom, ik kijk terug op een vruchtbaar, vreselijk druk en veel voldoening gevend weekend.
Over een paar uur reis ik terug. Het mooiste gedeelte van de trip komt eraan. De trip is pas helemaal af als ik mijn geliefde weer in m'n armen sluit.

Afwezigheid van audio prikkel

Het is bijzonder wat de afwezigheid van audio prikkels met iemand doet. Twee nachten van ondoorbroken slaap zijn daar een gevolg van. Mijn hotelkamer is zo goed geisoleerd dat geen enkele geluid van buiten doordringt. Geen geraas van wegverkeer, geen slaande deuren, huilende kinderen of tv's van de buren. Vrijwel doodse stilte. Voor mijn gevoel ben ik helemaal alleen in dit gebouw. Wel erg prettig. 's-Morgens heb ik de neiging om de tevee aan te zetten om mezelf te overtuigen dat ik toch niet alleen op de wereld ben. Ik besluit om het bij stilte te houden. Wat ik nu wel horen is een suis in m'n oren, m'n ademhaling en de hard-drive van de laptop.
De conferentie sluit vanmorgen af met een kerkdienst. Een van de kerkdiensten waar ik vandaag zou spreken is geannuleerd zodat ik maar twee keer hoef te spreken. Wel zo rustig. kan ik vanavond misschien naar de film met wat (nieuwe) vrienden.
De conferentie mondde uit in een gelegenheid voor de deelnemers om terug te praten over en te reflecteren op hun ervaringen met OM, met hier wat kritiek, daar emotionele pijn en teleurstelling maar ook, zoals een deelneemster het samenvatte, 'een geweldige gelegenheid om een ervaring waarin gemengde gevoelens een rol spelen, goed af te ronden'.
Deze mensen hebben een ding gemeen. Ze hebben allemaal voor dezelfde organisatie gewerkt en vergelijkbare ervaringen. Bij thuiskomst missen ze vaak begrip en herkenning. De conferentie voorziet in dat begrip en die herkenning met als gevolg dat alle deelnemers een stuk verder komen in hun groei en ontwikkeling. En ik ben ontzettend (dit woord gebruik ik niet zo snel) dat ik dit mede heb mogen faciliteren. Vandaag nog twee diensten en morgen rond de middag weer huiswaarts.

Sneeuw

Ja, echte sneeuw en vorst. De derde speech zit er op. Nou ja, speech; het is meer het faciliteren van een gesprek over verandering. Momenteel zit men in duo's het een en ander te verwerken en te praten over obstakels die ze ervaren in hun ontwikkeling als persoon. Ik moedig iedereen aan om zaken in het licht te brengen als een manier om ermee verder te komen. Ik noem het ook wel de protestantse biecht. Het is een voorrecht om dit weekend een stukje met deze kostbare mensen op te trekken.

Onderweg naar Helsinki

Ik ben neergeploft op stoel 6F en nu is het wachten op het vertrek. Vier toespraken op een conferentie voor oud-OMers, drie preken op zondag en een mannenontbijt. In mijn rugtas zitten twee boeken. Je weet nooit. Het lijkt een druk programma en de boeken zullen onaangeroerd blijven. De ontknoping van 'why I am not a Calvinist' blijft, totdat ik het boek weer verder kan kezen, een verborgenheid. Ik heb me voorgenomen om meer geschiedenisboeken te gaan lezen. De geschiedenis helpt om het heden beter te begrijpen en geeft mede richting aan de toekomst. Geschiedenis is fascinerend. Hoe zal men over honderd jaar terugkijken op ons gestuntel? Wat we nu allemaal bekokstoven is betrekkelijk. Tegelijk geven we met elkaar toch inhiud en betekenis aan de toekomst. M.a.w. We dragen allemaal iets bij, En dat vind ik gaaf. Het trekt ons omhoog uit het moeras van onbetekenheid. We betekenen iets!

God versus Mens

Erasmus en Luther waren geen dikke vrienden. Eerder academische rivalen. Beiden bestudeerden naarstig de Bijbel om te ontdekken wat er nu wel en niet aan absolute uitspraken over God en de mens gedaan konden worden. Het grootste struikelblok was dat Erasmus ontdekte dat aspecten met betrekking tot God voor ons verborgen blijven en dat de Bijbel over die aspecten geen waterdicht uitsluitsel biedt.

Luther daarentegen geloofde hartstochtelijk dat de openbaring van God in en door Zijn woord voor iedereen toegankelijk en te begrijpen was. Later kwam Luther daar enigszins op terug.
Die strijd is nog niet gestreden. Een indirect gevolg van Luther's denken is de minimalistisch theologie van de evangelicalen: de Bijbel kan en mag niet ingewikkeld zijn. Vervolgens leggen we alles wat we lezen uit vanuit ons zeer beperkte referentiekader.

Erasmus moest de kritiek verhapstukken dat hij de aandacht van God afleidde en de mens een centralere positie toedichtte in het Verhaal.
Luther en de zijnen meenden dat alles alleen maar om God draait en dat de wil van de mens buiten zijn weten om door God werd en wordt bestuurd. Het gesloten calvinistische geloofssysteem dicteert dat we niet anders kunnen dan geloven dat God in zijn genade (want waarom zou Hij zich überhaupt nog met de mens willen bemoeien nadat de mens Hem de rug toekeerde) moeite, lijden, strijd, onrecht, misbruik en af toe enkele goede dagen en momenten, of toelaat, of zelfs bestuurt!
Erasmus meende dat de Bijbel aanleiding gaf om de mens meer waarde toe te kennen dan slechts een kosmische pion. Het humanisme van Erasmus had zeker niet als doel om God te verbannen maar om een gebalanceerder, en naar hij geloofde, een Bijbelser mensbeeld te ontwikkelen.

Ik verwacht dat deze blog reacties van beiden kampen op zal roepen, daarmee het bewijs leverend dat de strijd nog niet gestreden is en niet zal zijn.

Ontsnapping

De bemanning van het schip, dat zojuist is gekapzeisd, zit samen met de kapitein opgesloten in een stikdonker ruim. De kapitein, die als enige de weg op en door het schip kent als de inhoud van zijn eigen broekzak, weet dat er een uitweg is. Hij maant zijn bemanning tot kalmte en begint rustig uit te leggen welke stappen gezet moeten worden om de ramp te overleven en te ontsnappen uit deze benarde situatie.
De bemanningsleden horen de kapitein en op nadat hij klaar is met de uitleg vraagt hij of het voor iedereen duidelijk is. Als daarop door iedereen bevestigend wordt geantwoord geeft de kapitein de opdracht om het schip volgens zijn instructies te verlaten. Vervolgens gaan de bemanningsleden op weg; allemaal een andere kant op.
Waren de instructies niet duidelijk? Sprak de kapitein in een andere taal?
Elk bemanningslid dacht de instrucies te begrijpen en ging er van uit dat deze overeenkwamen met zijn begrip van de instrusties.
Zo kan het zijn dat degene die met absolute zekerheid wist dat hij de kapitein had begrepen de weg naar het licht vond. Maar het kan even zo goed zijn dat degene die het meest twijfelde aan zijn interpretatie van de feiten en her en der een detail miste, ook de weg naar het ligt vond.

Bij het luisteren naar God moeten we er rekening mee houden dat het mogelijk is om het helemaal goed te begrijpen en er tegelijkertijd helemaal naast te zitten.
Als je met die houding de Bijbel leest, lees je deze al een stuk nederiger.
Met dit voorbeeld begint het fascinerende boek "Why I am not a Calvinist" van Walls en Dongel. Gekocht op de LOGOS HOPE voor zes euro.
Ik zie er bijzonder naar uit om de rest van het boek te lezen.
De schrijvers adviseren om ook het boek "Why I am not an Arminian" te lezen.

Bizar

Afgelopen zondag reed ik terug uit Grootebroek en ongeveer een kwartier voordat ik thuis was kreeg ik me daar een partij slaap. Omdat ik al bijna thuis was besloot ik om door te rijden. Half wakend, half slapend heb ik het gered.
Thuis aangekomen ben ik meteen op bed gaan liggen en viel vrijwel meteen in slaap.
Ongeveer anderhalf uur later werd ik wakker en wilde opstaan maar kon me niet meer bewegen. Paniek overviel me. Vooral toen ik me realiseerde dat ik nog naar het politiebureau moest om te melden dat drie van Martijn's vrienden een man hadden gekidnapt en Martha en ik daar mede reden toe hadden gegeven. Ik wilde schuld bekennen en de situatie opgelost zien voordat deze zou escaleren. Je moet weten dat Martijn's vrienden er hun hand niet voor omdraaien om iemand af te schieten.
Terwijl ik daar verlamd op bed lag hoorde ik dat Martha thuiskwam en ik begon om hulp te roepen. Ze kwam naar boven en zei dat ze, voordat ze mij kon helpen, eerst een nieuw douchegordijn op moest hangen.
Ze had de ernst van de situatie niet door en ik bleef roepen. Toen dat roepen niet hielp, omdat ze me blijkbaar niet hoorde, zocht ik naar een andere manier om aandacht te trekken. De stapel National Geographics die naast m'n bed lag, bracht uitkomst. Inmiddels was er leven in m'n rechterarm gekomen en een voor een gooide ik de magazines richting badkamer, ondertussen om hulp schreeuwend.
Met alle wilskracht die ik op kon brengen kreeg ik m'n benen uiteindelijk in beweging en zette ze naast het bed. Langzaam volgde de rest van mijn lichaam. Voetje voor voetje liep ik richting badkamer en tot m'n verbazing hing het oude douchegordijn er nog, was Martha niet in de buurt en drong het tot me door dat ik National Geographic acht jaar geleden al had opgezegd.
Voorzichtig liep ik de trap af en ging de huiskamer binnen. Daar zat Martha op de bank die me aankeek alsof ze een geest zag: "Heb je geslapen of zo', vroeg ze me. "Ja", zei ik "en blijkbaar ook gedroomd".

Het gebeurt me niet vaak maar het is een onwezenlijke ervaring wanneer droom en werkelijkheid door elkaar lijken te lopen.