Vol van het zelf zijn

De meeste mensen zijn wel een beetje vol van zichzelf. Geeft niets. Is ook wel nodig als motivatie tot actie.

Ook lijkt, of schijnt de mens graag een beetje of heel erg anders te willen zijn dan de rest. In gesprekken met de ander kun je die ander zo maar horen zeggen dat hij/zij dingen anders doet dan de rest en daarmee zijn/haar uniek zijn etaleert en uitvent. Dat uniek zijn kan dan gaan over de beste route met de caravan naar een bestemming in Spanje, of over hoe iemand zich niet langer identificeert met de biologisch x-en en y-en; het expressieve individualisme dicteert dat we allemaal een uniek plekje op de totale bandbreedte van het bestaan innemen en altijd onderweg zijn om die plek te vinden en in te nemen. Vaak totdat een ander hetzelfde plekje claimt en ons anderszijn toch weer niet zo anders blijkt te zijn dan we hadden gedacht of gewenst. De tocht vervolgt zich; op weg naar de volgende nuance. De reden dat we ons haar laten knippen, is nooit omdat het haar in de weg gaat zitten en het zicht belemert; we dress to impress.

Terug naar de vol van zichzelf zijnde mens.

Zo raakte ik onlangs in gesprek met een man die zo vol van zichzelf was dat het leek, als je goed keek, alsof hij een halve centimeter boven de aarde zweefde.

Het zat zo. God zou de aarde en de hemel hebben geschapen maar zonder de uitzondelijke begaafdheid en kwaliteiten van mijn nieuwe vriend, zou er daarna niet veel gebeurd zijn. 

Ik vind dat lastige gesprekken. Het is meestal in een richting en dus is er feitelijk geen sprake meer van een gesprek maar van een monoloog. Vragen begonnen in mijn hoofd rond te tollen: hoe moet het straks

verder met de aarde en de bediening waarbij jij bent betrokken als je dood bent? En wat moeten we met de eindeloze stroom aan mensen die door jouw betrokkenheid bij projecten en initiatieven zo beschadigd zijn dat ze hulp nodig hebben om die schade te verwerken en weer een beetje vertrouwen in zichzelf te krijgen?

Toen ik wat later op het "gesprek" reflecteerde, vroeg ik me af of deze man ook momenten kent waarop hij aan zichzelf twijfelt of zich schaamt voor zijn potsierlijke grandeur. Of misschien een moment waarop hij op Psalm 144 stuit en het  relativerende "Een mens is vluchtig als een ademtocht, zijn dagen glijden als een schaduw weg" zijn enorme blinde vlek vult. Het is waarschijnlijker dat hij dat leest als zijnde van toepassing op de rest en zijn eigen plek onaangetast laat.

We komen deze vol van zichzelf zijnde mensen overal tegen. Wereldheersers die letterlijk toegang hebben tot de rode knop die het eind van de wereld in gang zet. Politici die het eigenbelang verheffen boven dat van het volk dat hen koos. Leiders die geloven dat ze wel heel goed moeten zijn, anders zouden ze nooit op de plek van CEO terecht zijn gekomen.

Ik kom die vol van zichzelf zijnde mens echter ook in mezelf tegen. Ik ben potentieel echt niet zoveel anders. En daarin is naar mijn mening de gehele mensheid uniek. Als dat besef echter ontbreekt, ligt de kroning van het zelf tot hoofd van de pikorde binnen ieders bereik.

Een fantastische beste versie van mezelf?

Onlangs beleefde ik, zij het van een afstandje, de presentatie van een veelbelovende training. In eerste instantie kon ik gemakkelijk meegaan in het verhaal over het belang van goede communicatie en aanhangende, belangrijke thematiek. Het wijd open luisterluikje klapte echter helemaal dicht, zelfs een stukje verder dan dicht, toen de presentator suggereerde dat de training van tien weken "de beste versie van jezelf" in je naar boven zou brengen.

Om een niet zo heel duistere reden kan ik me bijzonder opwinden over dit soort retoriek dat past in de huidige tijdgeest van opgeblazen verwachtingen aangaande het zelf: het ware zelf, het authentieke zelf, alles wat God je bedoelde te zijn, je ding vinden en doen.... Er zit een zekere logica achter die tamelijk resoneert bij iedere min of meer zelfbewuste ontvanger van dit soort boodschappen. De meeste mensen zijn zich ervan bewust dat ze leven vanuit een gevoeld of zichzelf aangepraat tekort op de akkers van het levensterrein.

Ben ik de beste vader, echtgenoot, communicator, burger, spreker, werknemer, opa, buurman, verkeersdeelnemer? Van mij krijg je een volmondig "nee" op alles te horen. Regelmatig fantaseer ik over hoe in mijn verbeelding de beste vader, echtgenoot, communicator en de rest van in het rijtje genoemde rollen en verantwoordelijkheden eruitzien. Fantasie en werkelijkheid staan hierbij mijlenver uit elkaar. Er zijn momenten dat ik mezelf voel wegzinken in sterke gevoelens van neerslachtigheid en melancholie als ik te veel inzoom op de te overbruggen afstand en me realiseer dat het leven te weinig tijd biedt om die brug naar enige tevredenheid te construeren. Ik moet mezelf dan toespreken, herpakken en er gewoon voor de volle 100% voor gaan vanuit de wetenschap dat ik maar één uitgangspunt heb en dat is wat we de werkelijkheid waarin we hier en nu leven noemen. Daar zal ik het mee moeten doen. Een fantasie najagen is onuitsprekelijk vermoeiend en demotiverend. Alle trainingen, cursussen en preken die anders beweren zouden in de ban gedaan moeten worden.

Tien weken?
Als er één les is die communicatie-experts ter harte dienen te nemen, is het om nooit méér te beloven dan kan of zal worden waargemaakt. Iedereen weet inmiddels dat de aangeprezen revolutionaire, superkrachtige, meest innovatieve turbostofzuiger ooit, binnen een dag geleverd, uitgepakt en in werking gesteld, gewoon een stofzuiger is met flubberige plastic buizen en slecht passende accessoires.
Blijkbaar niet iedereen, want men blijft ze kopen.

Is er dan niets om te verbeteren en na te streven? Het zwartste scenario is het besluit dat de wereld om ons heen maar moet accepteren dat ik ben zoals ik ben, zonder ook maar enige ambitie om kleine en grotere stappen te zetten om die (iets) betere vader, echtgenoot en wat dies meer zij, te zijn. Dat zijn nare mensen in de omgang: zwartgallig, gedesillusioneerd, uitgereflecteerd of nooit geleerd om te reflecteren en iets met feedback te doen.

De prettigste mensen in de omgang zijn zij die hun tekort erkennen, er verantwoordelijkheid voor nemen en het de volgende keer beter doen. Dat geloven zij en dat kunnen zij. Dat zijn ook de mensen die niet geloven in de tien weken illusie en dat voldoende kunnen relativeren om die training wellicht toch maar te gaan doen.

Die laatste groep; geef mij er tien van en we komen de rest van de winter wel door.

Foto Pixabay: Peggy und Marco Lachmann-Anke. Bewerking tot cartoon met AI

Blinde vlekken in reflectors

Van een afstandje kijken naar je eigen denkpatronen, handelen, drama, neurosen, hebbelijkheden, onhebbelijkheden en een boel andere dingetjes die deel zijn van je doen en laten, om daar vervolgens analyses en diagnoses op los te laten teneinde wellicht tot een betere versie van jezelf te komen; het lijkt nogal in de mode te zijn.
Reflectie en zelfreflectie zijn de hippe woorden die hiervoor gebruikt worden en onderdeel zijn van verdienmodellen van onder andere coaches, mentoren en ander loslopend wild in de (zelf)helpindustrie. Vroeger werd je gevraagd om ergens nog eens goed en diep over na te denken. Tegenwoordig wordt je gevraagd hier nog eens op te reflecteren.

Ik las op een website het volgende: "Pas wanneer jij objectief naar jezelf leert kijken en daarin realistisch bent, zet je grote stappen in je ontwikkeling." Deze skill wordt in dezelfde alinea genoemd als belangrijk naast iemands professionele loopbaan*. 

Ik zou de laatste zijn die het belang van reflectie en zelfreflectie diskwalificeert - ik ben immers een (zelluf hullep) boek aan het schrijven over dit thema - maar er moet wel iets over gezegd worden. 

Is het mogelijk, zoals in het webartikel wordt gesuggereerd, om objectief naar jezelf te kijken?

Een voorbeeld:

Ik erger me in het verkeer. Hoe drukker het op de weg is, hoe groter mijn ergernis. Nu ga ik van een afstandje naar mijn ergernis kijken. Waar komt deze vandaan en wat kan ik doen om in de nabije toekomst in een symbiotische gemoedstoestand te geraken die het midden houdt tussen onverschillige Zen (de rest van de wereld boeit me niet en is er eigenlijk niet) en een permanente Evangelische glimlach (ik voel me niet blij maar doe me voorkomen alsof ik dat wel ben); de voor mij ideale uitkomst van de oefening.

Het object in de auto:

1. Vraagt zich af waarom de rest van de wereld zo nodig op de snelweg moet zijn op het moment dat hij daar wil rijden.
2. Heeft het idee dat de meeste automobilisten zich van A naar B haasten om iets te verkopen dat hun medemens niet nodig heeft (inclusief betrokkenen bij songfestivals, haar toeleveranciers en colporteurs). Die moeten meteen! Van de weg af, desnoods dwars door de vangrail of door sloten.
3. Is gefrustreerd met zichzelf omdat hij zelf op dat moment meedoet aan alle achterlijkheid waarbij de gigantische verkwisting aan grondstoffen en zijn overtuigingen aangaande (ethisch) rentmeesterschap die frustratie alleen maar versterken.
4. Ergert zich in principe aan alle andere automobilisten behalve op de vroege zondagochtend wanneer hij van A naar B rijdt om de Blijde Boodschap ergens in den land te verkondigen. De reden voor het uitblijven van deze ergernis is dat op dat tijdstip vrijwel alle andere asfaltclaimers nog op een oor liggen.

Reflecties en voorlopige conclusies:

1. Jan's ergernis is gerelateerd aan de verkeersdrukte en zijn wereldbeeld.
2. Jan gunt de ander zijn/haar stukje asfalt niet en vindt voor zichzelf dat hij recht heeft op meer asfalt dan de ander.

Objectiveren gaat meestal nog wel: beschrijven wat het object in kwestie doet, hoe het eruitziet, wat er gebeurt als je er met een vork in prikt enz.

Objectief naar jezelf kijken gaat echter niet. Het is onmogelijk om het brilletje waarmee je naar de ander, de wereld en jezelf kijkt, af te zetten. Dat is waarschijnlijk het belangrijkste positieve resultaat van een zelfreflectieoefening; erkennen en toegeven dat alles al gekleurd is omdat je nu eenmaal een gekleurde bril ophebt. Die erkenning heeft als gevolg dat er ruimte komt voor de ander en je hem/haar een beetje meer asfalt gunt of, zoals Jan het zou zeggen: "Tsja"! 

* (https://www.yacht.nl/carriere/skills/zelfreflectie op 21 mei bezocht).