Nooit terugkijken!

Ik hoor en lees iemanden zeggen dat het verleden er niet toe doet. Alleen het heden en de toekomst zouden van belang zijn. Je vindt de "niet terugkijkers" in het literalistenkamp die ergens in de Bijbel vier woorden op een rij hebben gevonden die samen "het oude is voorbij" lezen. De vier woorden die direct daarop volgen, "het nieuwe is gekomen," is de ultieme bevestiging dat alles wat voor de laatste oogknipper plaatsvond historie is. Ik zie dan het beeld voor me van iemand die door het leven wandelt met een heel groot gummmetje op z'n rug dat de grond raakt en alle sporen meteen uitwist.

Zonder verleden zou ik niet kunnen zijn. Mij bestaan zou geen enkele betekenis hebben als alles achter mij volmaakt leeg is. Zo leeg dat zelfs al zou je erin willen vissen, dat onmogelijk is omdat er niets te vissen valt. Water weg, vissen weg. En de rest.

Ons verleden bepaalt wie we vandaag zijn. Alles wat ik hoor, zie, voel, denk, vind krijgt betekenis juist omdat ik een verleden heb. Door mijn verleden kan ik zaken duiden. Zonder verleden zou ik meteen uitgeduid zijn.

Eenendertig december is de laatste dag van een enerverend jaar. Wat was er zo enerverend aan?

• Martha en ik willen Christus volgen en vragen ons af wat dat nu precies betekent. Het collectieve verleden van de kerk heeft het volgen van Christus gereduceerd tot dogma's en one-liners. In ons zoeken naar autenthiek volgelingschap zijn we tot de conclusie dat dit niet niet bestaat. Omdat we een een hele dikke bril dragen met een montuur dat bestaat uit een verleden, een taal, een cultuur en ook nog eens persoonlijke trauma's enz., vindt ons volgen van Christus vooral plaats zoals dat geduid wordt door de groep mensen waar ik het meest mee rondhang. Als ik een tijdje met superoverwinningsmensen optrek krijg ik zelf ook superoverwinningstrekjes. Kom ik om de een of andere mysterieuze wijze terecht bij een groep Melancholieken, Joodse Feesten Fanaten, Spoedige Wederkomst Verwachters, Koninkrijk Kan en Moet Nu-ers dan is de kans groot dat mijn brilletje ook wat donkerder, feestelijker, wolkeriger, mogelijker kleurt. We worden meer bepaald door onze omgeving en verleden dan we beseffen.
• Martha en ik hebben ontdekt dat we weinig schade aanrichten als we ons richten op de twee grote geboden: God liefhebben boven alles en de naaste als onszelf. Jezus zegt dat in deze twee geboden de hele wet samengevat. Lekker makkelijk; twee dingetjes maar. Ik vind dat Martha dit veel beter doet dan ik. Voor haar staat dienen, geven en helpen bovenaan; haar liefde voor mensen vertaalt zich vooral praktisch. Ik hobbel daar een beetje achteraan en hoop een beetje in het applaus voor haar te kunnen delen. Mijn dienen, geven en helpen komt nogal houterig over. dat kot omdat het dat is: houterig.
• In het begin van het jaar maakte ik me vooral zorgen over het ontbreken van gevoel en passie in mijn leven. Onbewogen kan ik grote gebeurtenissen aanhoren. Geen gevoel, geen menig, gewoon, niets. Of misschien toch iets: onverschilligheid. Dat vond ik nou erg (maar dat kan niet want als je eerst zegt niets te voelen om vervolgens te zeggen dat je dat heel erg vond). Het heeft alles te maken met dromen die niet uitkomen en dit jaar heb ik het script zoals dat in mijn hart en hoofd bestond moeten herschrijven waarbij het eind niet langer vaststaat. Status: gevoel komt terug!

Dit zijn maar enkele voorbeelden. Maar stel je nu eens voor dat ik het verleden niet zou mogen gebruiken omdat het er niet meer toe doet. Is het niet zo dat het verleden het heden rijker maakt. En voller? En dat zelfs pijn hierin een bijdrage levert?

Ik wens iedereen een rijk, vol 2011 toe waarin Christus centraal staat. Als Hij centraal staat, dragen wij vrucht en wordt God, de vader gereed. Met andere woorden, dan leven we in de juiste verhouding tot God, elkaar en de wereld. En dat is best wel vol. Hebben we iets heel moois om naar uit te zien: een mooi vorig jaar.

PS 1. De Taizé groep blijft groeien. De twee Oekraïners blijken ook nog eens hun vriendjes meegenomen te hebben die nu 's-avonds bij ons op de bank hangen totdat iemand besluit dat het toch wel laat begint te worden. Stand: vier slapers, twee aanhang.

PS 2. Hieronder: Statieportret van onze kleindochter Lente. Vannacht blijft ze bij opa en oma logeren. En, opa, die had "gezworen" om nooit op z'n kleinkinderen te passen vindt het zelfs leuk en komt daar publiekelijk voor uit.

Tussen crucifix en helemaal niets

Om 21.45 werden we gebeld, "of we er misschien nog twee konden hebben?" "Er" staat dan voor Taizé bezoekers. Omdat ik de telefoon opnam moest ik een besluit nemen en dacht bij mezelf WWMD: What Would Martha Do? Daar is niet zo heel veel denkwerk voor nodig en zodoende werden tien minuten later twee jonge dames uit Kiev afgeleverd. De teller staat nu op vier: Een katholiek echtpaar uit Kroatië en twee vriendinnen uit Kiev die lid zijn van een Joodse gemeente aldaar. We hebben dus de wereld tussen crucifix en een lege plek aan de muur in huis gehaald (voor de messias belijdende Joden in Kiev schijnt volgens "Kate" (Jekatharina schijnt moeilijker te onthouden te zijn) zelfs een leeg kruis al te ver te gaan; bij twijfel, geen afbeeldingen.

Na 48 uur in de bus waren de dames wel toe aan een verkwikkende douche en een mok thee. Het echtpaar uit Kroatië had maar een dag in de bus hoeven zitten, dus dat mocht als laatste onder de douche.

We gaan er makkelijk aan voorbij maar eigenlijk is het best wel uniek dat de jongere generatie gelovigen, die talloze stromingen vertegenwoordigen waarvan sommigen in vroegere tijden elkaar naar het leven stonden, nu bij elkaar op de thee komt. De geschiedenis lijkt hen niet zo te hebben verwond dat ze wrok koesteren. Het voelt alsof ze bewust de geschiedenis van zich af laten glijden. Omwille van het kruis. Omwille van Christus.

Dat stemt hoopvol. Tussen Crucifix en een lege muur vindt men Christus!

Mission 2010 & Taizé

Vandaag loopt ons huis vol met Taizé bezoekers die een slaapplek nodig hebben. Nou ja, vol. Drie man blijft hier tot zaterdag pitten. Als ik mijn kantoor had willen opofferen, zouden het vijf slapers zijn. Dat soort dingen regelt Martha. Elke gelegenheid om een nood te lenigen grijpt ze zonder al teveel na te denken aan. Zo verleenden we gastvrijheid aan een student uit de Ukraine, die niemand echt kende en eerder dit jaar aan een studente uit Spanje. Martha snapt niet dat mensen niet meteen klaarstaan om te helpen. Dat doe je toch gewoon. Deze karaktertrek roept in mij bewondering en respect op. En een beetje jaloezie maar vooral veel verliefdheid!

Over een paar minuten vetrek ik naar Amsterdam waar een andere conferentie begint: Mission 2010. Een wat ander karakter dan de Taizé conferentie. We hopen en bidden dat vanuit deze conferentie een nieuwue generatie zendingswerkers voortkomt die bereid is om verder te gaan dan een half jaar in de rimboe; mannen en vrouwen die hun hele leven willen toewijden aan het doorgeven van de allerbelangrijkste boodschap die de mens ooit te horen zal krijgen: Jezus; Immanuel, hetgeen betekent: God met ons.

Haat of applaus

Eer, erkenning en waardering ontvangt iemand wanneer hij/zij een opmerkelijke prestatie levert in een systeem waarbinnen deze als beloning voor een geleverde prestatie worden gegeven. Een topsporter valt eer, erkenning en waardering ten deel wanneer hij/zij binnen de gemaakte afspraken over hoe een uitzonderlijke prestatie geleverd moet worden, als eerste, tweede of derde aantikt. Plaats iemand zich buiten het systeem, bijvoorbeeld middels vermeend cocaïnegebruik of het uitrijden van een race op de verkeerde baan, is hoon, teleurstelling en niet zelden degradatie zijn of haar deel.

Als Jezus zegt dat zijn volgelingen kunnen weten dat ze de wereld (nog) toebehoren als de wereld hen liefheeft als een van haarzelf (Johannes 15). Zo verklaart Jezus de haat van de wereld voor Zijn volgelingen. Zolang ik binnen de geldende normen van de wereld meedraai kan ik rekenen op haar erkenning, eer en waardering. Zolang ik eer, erkenning en waardering binnen het systeem zoek en mijn betrokkenheid bij, en liefde voor iets of iemand hierdoor wordt bepaald, kan ik op een stil applaus rekenen: ik doe "normaal." Maar wanneer ik mijn betrokkenheid bij, en liefde voor een zaak of een persoon laat bepalen door een andere bron, zal dat als "niet normaal" worden bestempeld met alle mogelijke gevolgen van dien. Binnen het wereldlijke systeem heerst een vorm van co-dependency. Het geven en nemen binnen dat systeem houden elkaar tot op zeker hoogte in stand en trekken elkaar langzaam maar zeker naar beneden (een voorbeeld zijn de woekerpolissen). Plaats je jezelf bewust buiten dat systeem, dan is er voor de wereld niets meer te halen en wordt je buiten spel geplaatst. Dit karakteriseert het leven van Jezus. Bij hem viel door de wereld niets te halen. Hij kwam om te geven zonder ook maar iets terug te ontvangen. En dat brengt het systeem uit balans. Het systeem bepaalde niet wie hij was of wat hij deed. Dat werd door een andere bron bepaald: de liefde van de Vader. En daar staat een mens pas voor open als het heersende systeem faalt; als er niets meer te geven is en alles is genomen. Dan is het "systeem" van Jezus; het koninkrijk van God, werkelijk een verademing. dat hoef ik alleen maar te ontvangen.

Ik kan niets

"Los van mij zijn jullie tot niets in staat." Opmerkelijke woorden van Jezus, die onaangenaam kunnen steken. Dit soort uitspraken moet je vooral tegen een Nederlander doen; die somt meteen eindeloze lijsten op waaruit blijkt dat hij/zij wel degelijk tot iets in staat is zonder Jezus. Als kleine kinderen die trots aan hun ouders laten zien wat ze allemaal al zelfstandig kunnen, wordt het gewonnen terrein van onze onafhankelijkheid en zelfstandigheid verdedigd. En dat tegen beter weten in. Er hoeft maar een heel klein bloedpropje ergens dwars te zitten en het is einde verhaal. Je hoeft maar een keer ongelukkig ten val te komen en je brengt de rest van je leven, omringt door mantelzorgers en specialisten door in een rolstoel.

Maar goed, dit soort scenario's buiten beschouwing gelaten; als mensen zijn we toch tot heel veel in staat? En het lijkt toch dat we dat allemaal op eigen kracht doen? Technologische ontwikkelingen, astronomische, biologische, natuurkundige en andere inzichten en kennis; we zijn toch aardig knap bezig. En we kennen genoeg voorbeelden van mensen die zonder Jezus toch een aardig eind komen en toch echt wel "iets" hebben gedaan en doen?

In deze overbekende verhandelingen van Jezus over de wijnstok en de ranken gaat het over "vrucht dragen." Om vruchtbaar te zijn voor God is het noodzakelijk om als een rank ingeplugd te zijn in de wijnstok zodat Zijn leven mijn leven kan binnenkomen. Die vrucht waar Jezus het over heeft koppelt hij aan de eer van God. Waarom zou iemand zich druk maken over vrucht dragen? Wel, omdat de eer van God op het spel staat. De verbinding tussen vrucht in mijn leven en de eer van God is Jezus. In Christus kom ik tot mijn bestemming en God tot zijn doel.

Maar er is meer. Voor degenen die dit Jezus gedoe en vrucht dragen allemaal veel te geestelijk en esoterisch klinkt is er nog de algemene waarheid dat de hele schepping door zijn woord in stand wordt gehouden. De stoel waarop ik zit, de bomen die CO2 opnemen en O2 uitstoten, de aarde die haar vastgestelde omwentelingen maakt: als God even zijn adem zou inhouden zou het allemaal gereduceerd worden tot stof. In deze zin is het voor iedereen waar dat we zonder Hem tot niets in staat zijn. Vanmorgen werden we wakker, zetten koffie en thee, keken we naar buiten en zagen dat het best wel eens een mooie dag zou kunnen worden, maakten we plannen (of voerden reeds gemaakte plannen uit) en ga zo maar door. Zonder Hem zou niets van dit alles gebeuren. Daarom is het slim om ieder ademtocht een gebed te doen zijn. Adem in: Heer wat een wonder. Adem uit: Heer wat een voorrecht. Adem inhouden: Zonder lucht ben ik verloren, zonder U ben en kan ik niets.

Kwijlen en poepen

Martha en ik hebben een kleindochter, Lente. Zonder daarvoor al te veel te hebben geoefend heeft ze een aantal vaardigheden onder de knie: huilen, drinken, lachen, poepen, plassen, boeren en kwijlen. Ze doet al die dingen zonder enige gêne of verontschuldiging. Als het poepen wat moeilijk gaat, worden enkele vaardigheden tegelijk beoefend. Alle omstanders vergeven haar bij voorbaat. Ze handelt namelijk overeenkomstig haar levensfase en taak. Die taak wordt tot nu toe zeer naar de tevredenheid van ouders en omstanders uitgevoerd en, waar nodig aangemoedigd. Een rood, inspannend gezicht, wat vaak duidt op activiteiten aan het eind van het darmkanaalkan rekenen op goedkeurende aanmoedigingen: "goed zo," en "ja, toe maar." Dat soort aanmoedigingen zie ik mezelf nog niet bezigen in de toiletgroepen op Schiphol of andere openbare gebouwen waar hoognodigen zich bevrijden van ongemak. Ik denk het echter vaak wel als ik vanachter gesloten deuren (of half open systemen zoals in de VS) bevrijdende geluiden hoor komen: "Ja, toe maar," "heel knap," of "nou, dat was een goeie."

Als Lente zich overeenkomstig de ontwikkelingstheorien en verwachtingen doorgroeit, wordt ze, na verloop van tijd geacht om zich zelfstandig voort te bewegen en een gezonde gêne te ontwikkelen die ertoe leidt dat ze voor de basishandelingen die in de eerste maanden van haar leven publiekelijk uitgevoerd werden, meer de beslotenheid opzoekt.

Waar wil ik heen met deze Blog? Het lijkt erop dat ons verworven recht op zelfbeschikking een aantal bijwerkingen kent, waaronder regressie. Komplete volksstammen menen dat het recht op zelfbeschikking en de aanmoediging om "je ding te vinden en te doen," en "je individualiteit uit te drukken," ook inhoudt dat je naar behoeven poept, piest, kwijlt, en ander primair gedrag vertoont, ongeacht waar je bent en wie er dan ook om je heen is.

In een stiltecoupé in de trein sprak mijn achterbuurman zijn buurman aan die de gansche coupé meende te moeten laten delen in zijn luide kant van een dialoog die over de telefoon werd gevoerd. Mijn achterbuurman attendeerde zijn buurman op het feit dat we ons in een stiltecoupé bevonden en stelde voor dat zijn buurman een plek op zocht waar hij ongestoord in z'n eigen kleien wereldje verder kon leven. De reactie van de beller was ongemeen fel. Alle poep, pies, kwijl en gejammer werd over mijn achterbuurman uitgestort. Na zijn behoeftes te hebben gedaan besloot de belelr toch in te binden. Hij zal zich goed hebben gevoeld: hij kon even zijn primitieve dingetje doen.

Kerst; Christus. Wat zou de wereld er anders uitzien als men zou ontdekken dat Christus ons terug kan brengen tot onze ware levenstaak; ons in kan pluggen in de oorspronkelijke, door God ontworpen bestemming. Vrede met elkaar omdat we vrede met God hebben! Het is de boodschap van Kerst en ieder jaar spoeden mensen zich naar kerken, aula's en kathedralen om zichzelf eraan te herinneren dat Vrede op aarde, in de mensen een welbagen, in Christus mogelijk is. Maar voor velen is en blijft het een te ver van mijn bed show. Die kerkgang is aan te moedigen. Nog meer is het aan te moedigen dat mensen Christus uitnodigen om die vrede werkelijkheid te laten worden in hun eigen hart. Het kan! Het mag!

Overlopen

Tot aan zijn dood leidde hij een relatief anoniem leven. Hij komt wel voor in het verhaal maar vooral als bladvulling. Dat verandert nadat zijn vriend Jezus hem uit de dood terughaalt. De bladvulling is nu in full-colour en op de voorpagina. Vanuit de omgeving trekken de Joden naar zijn woonplaats en huis om dit wonder met eigen ogen te kunnen zien.

Dat hij opstond uit de dood, kon hij niets aan doen. Dat overkwam hem, vond buiten zijn medeweten en/of goedkeuring plaats. Al snel moet hij voor zijn leven vrezen. Een beetje wrang om je leven terug te krijgen om het vervolgens te vrezen. Waarom besloot de geestelijke politie om Lazarus op hun "hit list" te zetten? Je kan iemand toch niet straffen omdat hij of zij opstaat uit de dood?

Het is een patroon dat we overal in de geschiedenis tegenkomen. Religieuze systemen, hoe voorzichtig en bedachtzaam ook geconstrueerd, hoezeer ook door de tand des tijds beproefd en ingebed in de cultuur en de gewoontes van de mensen, moeten wijken voor een betere werkelijkheid. Het Joodse religieuze systeem kon niet doen wat Jezus doet: boven de dood staan. Religieuze systemen beogen het leven hier en nu betekenis te geven, te ordenen en dragelijk te maken door het in te bedden in hoop op iets beters. Maar geen enkel systeem is sterker dan de dood.

Door Lazarus uit de dood op te wekken demonstreert Jezus dat Zijn weg de weg tot het leven is. Het leven dat Hij aanbiedt neemt de grens tussen leven en dood weg; de weg loopt door!

Het getuigenis van Lazarus' opstanding doet veel Joden besluiten om over te lopen naar Jezus. En dan komen de bestaande, door de eeuwen beproefde methodes, gebruiken en systemen in opstand. Ze wankelen en beginnen te scheuren. Geconfronteerd met de kracht en de werkelijkheid van Jezus besluit de vanzelfsprekend geachte achterban om voor zichzelf te gaan nadenken en keuzes te maken. De woede van de geestelijke oligarchie is begrijpelijk. Met het wankelen van het systeem, wankelt ook hun positie en status. Daarom moet Jezus weg. Daarom moet Lazarus weg.

Het is overal en altijd hetzelfde. Daar waar mensen geconfronteerd worden met de werkelijkheid van Jezus, en die werkelijkheid tot in het diepst van hun vezels gaan ervaren, reageren systemen, religies, tradities en omgeving met ongeloof en, niet zelden, een diepe haat die kan uitmonden in moord en doodslag.

Dit verhaal in Johannes 12 deed me vanmorgen afvragen hoe het staat met mijn getuigenis. Zien mensen om me heen de werkelijkheid en de kracht van Christus? Is mijn leven een richtingaanwijzer die mensen doet overlopen van hun oude vertrouwde en falende systeem naar de Weg? Of zien mensen niets? Of, nog erger, ben ik misschien een obstakel voor anderen?

Melancholische bui? Nee, niet echt. Meer een "reality check." Want ook "opstaan uit de dood" kan gewoontjes worden. En dat is het niet en dat mag het niet en nooit zijn. God verhoede!

Vincent van Gogh, de opstanding van Lazarus

Afvegen met heur haar

Wat bezielt iemand om publiekelijk iemands voeten te zalven met een zeer kostbare substantie en die voeten vervolgens af te drogen met heur haar. Maria is om deze daad geloofd en bekritiseerd. De kritieke komt vooral uit de hoek van hen die zeer meer zorgen maken om de financiële gevolgen van zo'n absurde daad (Jezus had haar toch aan kunnen sporen om goedkope olie van een drogisterijketen te nemen omdat het toch om de symboliek achter de daad gaat; dat mag gerust goedkoper). Mensen die alles in investeringen en opbrengsten vertalen zien door hun blindheid het grotere plaatje niet meer. De lof komt uit de hoek van hen die het wel begrijpen.

Ik denk dat alleen Jezus in de gaten had wat die Maria deed en de Bijbelcommentatoren haakten daar later op in en hebben daar allerlei geestelijke wetten, principes en gedachten uit gedistilleerd.Wanneer doet iemand zoiets? Maria zou dweperij verweten kunnen worden. Of weggezet kunnen worden als een obsessieve fan. Of iemand die graag indruk maakt op het publiek. Om een dergelijke daad te verrichten vanuit een zuiver motief van toewijding vraagt nogal wat. Jezus laat haar begaan. Waarom? Omdat Hij ziet dat zij, als een van de weinigen, in de gaten heeft wie Jezus werkelijk is. En daar waar een mens tot dat inzicht komt en besluit om Hem te volgen, wordt al het andere betrekkelijk. In Hem verlies ik mezelf, om mezelf weer terug te vinden. In Hem verlies ik alles omdat ik niets daarvan kan meenemen.

Bijgaand een plaatje van onze tuin na een aardige sneeuwbui.

Nette pakken

Vannacht kon ik niet slapen. Het was te warm. Zweten in bed is nooit lekker. Het duurt wel even voordat je dan weer afgekoeld bent. Hoe dan ook, ik moest denken aan fondswerving en hoezeer geld gekke dingen met ons doet. Iemand die veel heeft, kan zich veel veroorloven. Een miljonair kan zich excentriek gedragen omdat hij niet afhankelijk is van anderen. De ander, die bijvoorbeeld iets van de rijke man wil, zal ver gaan om zoveel mogelijk naar de pijpen van de excentriekeling te dansen. Hoe groter de (financiële) afstand of afhankelijkheid, hoe groter de aanpassing aan de vragende kant. Sta je echter op een ongeveer gelijk financieel niveau, dan kunnen beide partijen weer gewoon zichzelf zijn. Ik moest hier aan denken toen ik onlangs een foto zag van een aantal collega's van me in mooi pakken en strakke dassen. Nooit eerder zagen ze er zo mooi uit. Maar ja, het ging hier dan ook niet om de verjaardag van de koningin, een begrafenis, een bruiloft, of een kerkdienst; het ging hier om potentieel geld. Misschien dat ik om die reden vijf gangen diners en mooie speeches mis. Ik kan het namelijk niet. Het voelt zo hypocriet. Ik denk dat ik daarom niet in fondswerving zit. Een trui en spijkerbroek levert minder op? Denk ik. Ik denk dat ik hierover nadacht toen ik niet kon slapen. Maar het ook zijn dat ik sliep en het alleen maar droomde.

Vandaag bidden en praten. Vroeg in de middag weer naar Liverpool om tegen de avond naar A'dam te vliegen.Gelukkig geen slecht weer vandaag.

Bijna absoluut

Het overkomt me eigenlijk nooit, negen uur onafgebroken slaap. Het moet wel de stilte zijn. En dat op een plek die niet geassocieerd wordt met stilte: een hotel langs de drukke verkeersader M6. Voor negentien pond per nacht heb je een bed, een bank, een buro, een tevee, douche, toilet en een waterkoker. Een kamer aan de achterkant is schuldig aan de welkome stilte. Ik klaag niet, helemaal niet. Integendeel. Ik prijs mezelf gelukkig. Wat een nacht. Nu, na het eten van mijn Max Havelaar banaan (zat nog in mijn tas) en een mok English Breakfast Tea (ja, met melk) ben ik er helemaal klaar voor. Door naar Carlisle. Twee appraisals, een vergadering die de hele middag duurt en dan een avondje hangen met een vriend. Wordt een mooie dag. Gisterenavond gesnackt langs de weg. Nooit doen. Wat was dat erg. De eieren waren okay, maar de ham en vooral de patat was een aanfluiting, een schande en een smet op het toch al grauwe blazoen van Britse Cuisine.