Gedwongen vertrek

Onder zachte dwang wordt Lot, samen met zijn vrouw en twee dochters Sodom uitgeleid. tenminste, als je "sleuren" (Gen. 19:16) zachte dwang kunt noemen. We lezen in de Bijbel niet zo vaak over gedwongen reddingen hoewel er genoeg verhalen zijn van mensen die hun knieval voor de Koning als een gevolg van omstandigheden beschrijven. De omstandigheden lieten hen slechts een keuze; zich laten vallen in Gods reddende hand.

Het is me wel eens verweten dat, toen ik geen kant meer op kon, God opeens goed genoeg was. Een duo Hare Krishna's verweet me eens dat ik de verantwoordelijkheid voor mijn eigen keuzes afschoof op Christus. En ja, ze hadden helemaal gelijk. Het is toch geweldig nieuws dat waar je geen enkele kant meer op kan er plotseling een redder ten tonele verschijnt? Wie zou niet zijn blik op die redder richten?

Goed, het vervolg van het verhaal van Sodom. Blijkbaar waren er geen tien rechtvaardigen te vinden. De stad wordt vernietigd en Lot moet zich nu haasten om het vege lijf te redden. Hij probeert zijn aanstaande schoonzonen mee te krijgen maar die lachen hem vierkant uit.

Het klinkt ook een beetje vreemd. Jarenlang schijnt de zon en morgen zou er plotseling vuur uit de hemel komen en Rotterdam in een smeltoven veranderen? Ook ik zou dat maar moeilijk kunnen geloven.

Maar Sodom verandert in een smeltoven en tijdens de vlucht van Lot, zijn vrouw en twee dochters, raakt Lot ook zijn vrouw nog eens kwijt. Ze draalt en kijkt om; verandert in een zoutpilaar. Daar zit veel symboliek in die we in het onderwijs van Jezus terugvinden. De breuk met het oude leven is absoluut. Maar ook de redding is absoluut. In Openbaring wordt gezegd dat het beter is om of warm of koud te zijn. Lauwheid, dralen maakt besluiteloos en het is nu eenmaal zo dat je je blik maar op ding tegelijk kunt richten.

Daar gaat Lot. Met zijn dochters. Het verleden verbrandt achter hen. Ik ben benieuwd hoe hun toekomst eruit gaat zien.

Albrecht Dürer 1471 – 1528
Lot en zijn gezin verlaten Sodom
olieverf op paneel (52 × 42 cm) — ca. 1496
National Gallery of Art, Washington

Liever m'n dochters dan m'n gasten

Een staalhard lesje in verantwoordelijkheid voor je gasten nemen; zo zou je de eerste helft van Genesis 19 kunnen beschrijven. De twee mannen die met de Heer rondreizen zijn vooruit gegaan en inmiddels in het huis van neef Lot aangekomen. De mannen van Sodom omcirkelen het huis en eisen de nieuwe gasten op zodat ze "met hen kunnen slapen" (hier kennen we de term "Sodomie" van). Gastvrijheid in de cultuur houdt in dat je borg staat voor de veiligheid van je gasten en Lot biedt de mannen van Sodom zijn dochters aan! "Doe met hen wat je wilt." Gelukkig komt het niet zo ver want de twee mannen grijpen op bovennatuurlijke manier in en het verhaal kent een tragisch einde. Blijkbaar zijn er geen tien rechtvaardigen te vinden en Sodom wordt vernietigd.

Wat een verhaal. Welke vader is bereid z'n dochters op te offeren om het welbevinden van zijn gasten te waarborgen? Alleen de gedachte al dat mijn gasten belangrijker voor me zijn dan mijn dochters zou een onherstelbare vertrouwensbreuk tussen mij en mijn dochters creëren. Een breuk die niet eenvoudig hersteld kan worden. Mijn dochters moeten zich geborgen en veilig voelen en weten bij mij als vader.

Dan die Sodomieten. Ik ben God niet (gelukkig niet) maar als een samenleving zo met vreemdelingen omgaat zou ik graag een vulkaan willen laten uitbarsten. Als ik het verhaal tot me door laat dringen voel ik plaatsvervangende woede. We lezen geen details over de misstanden in Sodom maar een dergelijke actie is tekenend voor een algeheel moreel verval.

Toevallig krijgen wij vandaag een gaste; een architectuurstudente uit Spanje die voor onbepaalde tijd bij ons zal bivakkeren. Stel je nu voor dat alle mannen (of vrouwen) uit Overschie zich vanavond om mijn huis verzamelen en eisen dat ik mijn gaste aan hen overlever zodat ze hun lusten op haar kunnen botvieren. Wat doe ik? Er is geen vulkaan in de buurt en een machinegeweer heb ik ook niet. Mochten deze wel voorhanden zijn dan zou de verleiding groot zijn om eens flink uit te pakken!

Maar om mijn eigen kinderen als alternatief aan te bieden! Wat is er mis met Lot? Dat doe je toch niet!

Nu zal de gemiddelde Bloglezer zeggen dat ik wel heel erg vanuit m'n eigen cultuur op de situatie reageer maar er is een ding dat mijns inziens culturen overstijgt en dat is de vraag of iets ethisch juist of onjuist is. Je eigen kind willen opofferen? Er zijn wel heldenverhalen van mannen en vrouwen die hun kind opofferden voor het welzijn van anderen maar deze verhalen zijn of Urban Legends of grote uitzonderingen.

Dat maakt het verhaal van Jezus zo bijzonder. Hij gaf zich vrijwillig over om ons leven te waarborgen! Dat is geen zaak van ethische juist of onjuist maar een daad van onvoorwaardelijke liefde!

God bevragen

Is het gepast voor de mens om God te bevragen? Hoe kan de mens, nietig als hij is, de confrontatie met God in al Zijn majesteit aan? Wordt die mens, met zijn beperkte inzicht in het grote verhaal dan niet door God terechtgewezen waarbij Hij zich beroept op Zijn alwetendheid? Het zou niet eens zo vreemd zijn als God zou zeggen

God maakt zijn besluit om Sodom en Gomorra te vernietigen aan Abraham bekend, waarop Abraham besluit om op God af te stappen. Hij loopt heel dicht naar God toe, blokkeert Hem als het ware de doorgang en vraagt "bent u werkelijk van plan de onschuldigen met de schuldigen om te brengen?" Hierop volgt een aantal onderhandelingsronden waarbij wordt overeengekomen dat, als er tien onschuldige mensen te vinden zijn in Sodom en Gomorra, God zijn vernietigingslan niet zal uitvoeren.

Het is, nog aan het begin van de oergeschiedenis van de mensheid, een belangrijk aspect aan het wezen van God dat we hier leren kennen. Er is ruimte bij God. De mens die Hem oprecht zoekt, wordt niet afgewezen of afgeserveerd als onbenul. In een eerder blog vroeg ik me af of de mens niet gereduceerd is als een pion in een groot kosmisch plan. Die vraag wordt hier beantwoord met een volmondig "nee." Angst om God te benaderen is niet gegrond. Abraham ziet het als onrecht als God zou besluiten om de rechtvaardigen met de onrechtvaardigen te vernietigen, "U bent rechter van de hele aarde. Zou u dan onrecht doen?" (18:25). Dat is nogal wat, Abraham die God herinnert aan wie Hij is. Gaat dat niet een beetje ver?

In de onderhandelingen vinden we in Gods antwoord geen enkel spoor van verwijt naar Abraham toe. Als je de hele geschiedenis leest krijg je onbewust het gevoel dat God naar Abraham toekwam en aanstuurde op deze confrontatie, er misschien wel op hoopte.

Voor mij persoonlijk is dit een belangrijke geschiedenis. Het aloude portret van God waarop Hij wordt voorgesteld als een onvermurwbare, boze God die liever met zwaard en vuur te werk gaat dan met liefde en genezing, is niet juist. het moet eerder een portret zijn waarop God wordt afgebeeld als de Schepper die in pijn en verdriet is om de morele afval die het gevolg is van een bewust weglopen uit een door Hem ontworpen liefdesrelatie.

Nu blijft het verhaal spannend. Zijn er in Sodom en Gomorra tien mensen te vinden die rechtvaardig zijn?

Marc Chagall (1889-1985)

Abraham Approaching Sodom with Three Angels

Weet'ie het of weet'ie het niet

Na de ontmoeting met Abram trekken de drie Heren verder. Dit keer naar Sodom. Er is hen het een en ander aan beschuldigingen ter ore gekomen (De Sodomieten en Gomorranen doen zeer veel kwaad) en nu willen ze persoonlijk uitzoeken of die beschuldigingen werkelijk waar zijn (Genesis 18). Uit de context van het verhaal blijkt dat de Heer, mochten de beschuldigingen waar zijn, van plan is om Sodom en Gomorra te vernietigen. Hij heeft besloten om dit aan Abraham te melden.

Maar wat me opvalt is dat de Heer zelf eerst op onderzoek uitgaat. "Ik wil het weten" (:21). Alsof Hij dat nog niet wist? Hier wordt God wel een beetje beperkt voorgesteld. Waarom zou dat zijn? Kon Hij dit niet op afstand zien?

Het lijkt erop dat God bewust van boven naar beneden komt en de mens betrekt bij Zijn plannen. Juist om niet de indruk te wekken dat het allemaal een "done deal" is en dat we allemaal pionnen zijn in een groot, onzichtbaar en van te voren vastgesteld plan. Misschien is er wel ruimte om te onderhandelen en zou God tot andere daden bewogen kunnen worden.

Twee mannen zijn inmiddels vooruitgelopen en God en Abraham blijven achter. Daar staan ze dan. Op de top van een heuvel, uitziende over Sodom en Gomorra. Het ziet er niet al te best uit. Ik ben benieuwd hoe dat gaat aflopen.

Van binnen lachen

Sara hoort vanuit de bescherming van de tent een van haar drie bezoekers aan Abraham melden dat ze over een jaar een kind zal hebben. Abram deed het eerder en nu doet zijn het ook; ze lacht in zichzelf.

Wij noemen dat ook wel een binnenpretje. Iets is of komisch of zo belachelijk en onwaarschijnlijk dat het haast weer komisch is. Dat laatste is hier aan de hand. Ik ken het gevoel ook wel. Iemand is zo overtuigd van zijn of haar gelijk over iets onbenulligs, onwerkelijks of doms dat je, om de zaak niet nog erger te maken of om je overtuigde vriend niet openlijk te kijk te zetten, je in jezelf lacht.

Het is ook wel wat bizar. De besjes, oud en afgeleefd (Sara's woorden) krijgen een baby.

"Zou voor mij iets onmogelijk zijn?" vraagt een van de reizigers als reactie op Sara's verborgen gehouden lachen.

Dit is nu typisch zo'n onmogelijke situatie waar maar een optie overblijft en dat is een bovennatuurlijk ingrijpen van God.

Naast alle "gewone" handelen van God lijkt Hij dit soort toekomstbepalende, bovennatuurlijke ingrijpen spaarzaam uit te delen. Een enkele keer hier, dan weer wat daar. Het lijken de zetten te zijn van de Grootmeester. Maar telkens als Hij een zet doet blijkt dat Hij ook degene is die het laatst lacht. Als we het zonder Zijn zetten moesten doen was het allang einde verhaal geweest.

Sara lacht,Houtsnede van Julius Schnoor von Carolsfeld, 1794-1872

Ratjetoe wordt gemeenschap

Abram wordt Abraham en Sarai wordt Sara als God zijn overeenkomst met Abram bekrachtigd. Het is nog wel even lachen voor Abraham als God hem op zijn 99ste en Sara op haar 90ste een zoon beloofd en Abraham probeert God nog over te halen om de belofte via Ismael te laten lopen (Hagar heeft inmiddels gebaard en we zijn dertien jaar verder).

Goddelijke beloftes en de menselijke neiging om die met logica te verkrijgen; Abraham is en blijft toch gewoon een mens!

Nu komt het ingewikkelde gedeelte: God begint aan de vorming van dat nageslacht van Abraham en stelt de besnijdenispicht in. Alle jongens en mannen moeten besneden worden (lijkt me een pijnlijke operatie als de voorhuid van de penis wordt weggesneden; dan toch maar naar de tandarts). Die jongens en mannen kwamen overal vandaan, het was een ratjetoe dat nu middels een lichamelijk kenmers aaneengesmeed wordt tot een volk. Van een "puur" ras was geen sprake. De voorloper van: Geel en bruin en blank en zwart, vinden een plaats in Jezus' hart.

Gods plan voor de mensheid is inclusief.

Zoals er toen een daad werd verwacht die mensen deel uit deed maken van een nieuwe gemeenschap, zo is dat vandaag ook. Het Goede Nieuws is voor iedereen die wil. God sluit niemand buiten. De mens sluit zichzelf buiten door het teken van de besnijdenis te weigeren.

God heeft ook wel gevoel voor humor. Als Abraham in stilte lacht krijgt hij van God alvast de naam voor zijn nog te verwekken zoon, Isaak: hij lacht.

Tja, die herinnering zal hij de rest van zijn leven mee moeten dragen. Telkens als hij "Isaak, kom je eten zou roepen," was dat een stille herinnering aan zijn tekort aan vertrouwen en tegelijk een herinnering aan de trouw van God.

Maar nu loop ik op de zaken vooruit. We moeten nog zien of de opgedroogde en onvruchtbare oude Sara nog zwanger zal worden.

Moses's Journey into Egypt and the Circumcision of His Son Eliezer (detail-3) c. 1482, a painting by Pietro Vannucci Perugino.

Een onverwachte wending

Waar Abram en Sarai het heft in eigen handen namen, komt God het slachtoffer tegemoet. Vrijwel rechteloos kon Hagar niets anders doen dan haar bazin gehoorzamen en met de man van haar baas het bed delen. De daaropvolgende zwangerschap met aanhangende emoties en rivaliteit leiden ertoe dat Hagar, diep gekrenkt en vernederd, het veld ruimt.

In haar daaropvolgende vlucht en moeite komt de engel van God haar tegemoet en doet haar een overweldigende belofte: Ga terug naar je baas! In haar teruggaan ligt de belofte van talrijke nakomelingen besloten, zo talrijk dat ze niet te tellen zijn.

Zou de zaak hiermee opgelost zijn? Wie weet komen we Hagar en Ismaël in een volgend hoofdstuk weer tegen.

In het spanningsveld tussen vertrouwen op God en eigen verantwoordelijkheid zijn er altijd gevolgen op het horizontale, intermenselijke vlak. Als je het verhaal van Abram, Sarai en Hagar leest, is er veel herkenning

In het "gedoe" dat ontstaat zijn er winnaars en verliezers. De winnaars zijn vaak de machtigen, de (invloed)rijken, en trekken de kanslozen en rechtelozen meestal aan het kortste eind. Maar juist in dit oerverhaal van menselijke dimensies komen we God tegen die niet lijdzaam of passief toekijkt maar op lijkt te komen voor hen die we als slachtoffers kunnen beschouwen. De gevolgen van onze keuzes zijn echter voor ons om te dragen.

God stuurt Hagar terug naar de plek waar het begon, de enige plek waar de angel die de rivaliteit tussen haar en Sarai aangepakt kan worden. Hij "hoopt" dat ze tot verzoening kunnen komen. Zegt Hij hier dat weglopen geen zin heeft? Het lijkt erop. Weglopen kan, maar daarmee is het intermenselijke probleem niet opgelost. Teruggaan naar een ongewenste, vervelende en vernederende situatie is pijnlijk maar tegelijk de enige manier om tot een mogelijke blijvende oplossing te komen.

Dus gaat Hagar terug. Dappere meid!

Heimkehr der Hagar - Pietro da Cortona 1637

Herrie in het kamp

Lees onze Engelse of Nederlandse nieuwsbrief.

Het was te verwachten. Sara leent haar slavin als draagmoeder uit aan Abram zodat het beloofde nageslacht geregeld kon worden. Eerder las ik dat Abram al die beloftes van God wel mooi vond maar mopperde dat hij geen zoon had om al dat goede aan door te geven. Welnu, omdat Sara onvruchtbaar is lijkt dit wel een mooie en slimme oplossing.

Maar, je kunt de klok erop gelijkzetten en ik verwachtte al dat er zoiets zou gebeuren; de draagmoeder, Hagar, is koud zwanger of ze krijgt een hekel aan haar bazin. Die geeft vervolgens Abram de schuld van deze "krenking" en Abram heeft zoiets van "dat los je zelf maar op." Sara's oplossing is om Hagar te "vernederen" met het gevolg dat Hagar haar biezen pakt.

Je krijgt er kiespijn van. Hagar vertrekt "vrijwillig" (kan Sara altijd zeggen, "ze koos er zelf voor om weg te gaan..."), Abram kan zeggen dat hij dacht dat Sara wijs genoeg was om zelf met deze situatie om te gaan en Hagar, weggepest, vlucht de woestijn in.

Ik ben benieuwd hoe dat af gaat lopen.

Alle ingrediënten voor een "soap" zitten erin. Anders gezegd, voor een goede soap heb je dit soort ingrediënten juist hard nodig.

Dieperliggende vraag is waarom Abram en Sara dachten dat ze zelf voor de vervulling van de beloften moesten zorgen? Te weinig geloof? Een sterk gevoel voor eigen verantwoordelijkheid?

Vraagt Gods wil van ons dat we passief wachten totdat Hij overgaat tot actie? Is het een samenwerkingsverband of zijn we zelf verantwoordelijk voor de uitvoering?

Tussen het spreken van God en het handelen van de mens zit een interessant spanningsveld. Persoonlijk denk ik dat zo'n spanningsveld ons scherp houdt en dat het ontbreken ervan (omdat we precies zouden weten hoe het werkt) gevaarlijker is. Het spanningsveld houdt het geloof actief en wakker omdat je oren en ogen wijd openstaan. Je moet kunnen anticiperen op gelegenheden die zich voordoen. je bent a.h.w. in dialoog met God.

Ik vind dat spannend omdat, in dat zoeken, aftasten, wachten en handelen, er van alles mis kan gaan. Ons mens zijn, noch onze verantwoordelijkheid wordt niet uitgeschakeld. Die blijven intact. Ik denk dat God dat doet uit respect en achting voor zijn scheppingswerk.

Hagar verlaat het huis van Abraham', geschilderd door Peter Paul Rubens tussen 1615 and 1617. Schitterend afgebeeld hoe Abram besluit geen primaire rol te spelen maar de vrouwen het zelf uit te laten vechten.

Rotterdam ahoy

Lees onze Engelse of Nederlandse nieuwsbrief.

Ik zie het nog niet maar geloof het wel. Onder de zon ligt Europoort. I am very happy!

Update 11:59 -Thuis!

Wel of geen kinderen?

Lees onze Engelse of Nederlandse nieuwsbrief.

Vanuit de Pride of Rotterdam's krochten, waar geen daglicht doordringt en alleen de tijdsaanduiding je houvast is aangaande nacht en dag, kan ik melden dat ik Rotterdam al virtueel ruik. De vergaderingen zitten er op. De 'to do' lijst zal, mits consequent uitgevoerd, bijdragen aan betere zorg voor onze werkers. Wat 'zware' momenten gehad in confrontaties tussen werkgroepleden, maar dat hoort erbij en ik vind het belangrijk dat onderliggende zaken worden erkend, benoemd en uitontwikkeld. Dat gaat ten koste van het zakelijke gedeelte. Althans, zo lijkt dat. In de praktijk wordt 'de zaak' echter gedragen door gezonde werkrelaties en wederzijds respect. Als dat ontbreekt, of dun is, heb je uiteindelijk geen zaak meer.
Inmiddels heeft Sara geen kinderen en leent haar werkster uit aan Abram om als soortement draagmoeder te fungeren. Met alle gevolgen van dien, tot op de dag van vandaag (Genesis 16).