Alleen zijn

"Wie gemeenschap wil zonder alleen te zijn, valt in de leegte van de woorden en gevoelens, wie alleen zijn zoekt zonder gemeenschap komt om in de afgrond van de ijdelheid, wordt gek van het met zichzelf bezig zijn en raakt in vertwijfeling" (Bonhoeffer, Een woord voor elke dag, Ten Have, Baarn, 1995, 114).

Bonhoeffer beschrijft hier op treffende wijze een paradox. Een groeiende groep gedesillusioneerden verlaat de kerk en ondervindt deze paradox aan den lijve. Deel uitmaken van een gemeenschap betekent dat, ondanks alle pogingen om inhoud en betekenis aan die gemeenschap te geven, men zich in toenemende mate ergert aan de lege woorden en gevoelens. Men zoekt iets diepers en bestaande gemeenschappen lijken daarin niet te kunnen voorzien.

Als men besluit om die gemeenschap de rug toe te keren, komt men in een alleen zijn terecht dat nog veel erger is. In eerste instantie mag men dat wellicht als een bevrijding ervaren maar deze vorm van alleen zijn breekt de mens op den duur op. We zijn namelijk geschapen om in gemeenschap te leven en te bewegen, hoe onvolmaakt deze ook is. Onder de diepste woorden en gevoelens bevindt zich uiteindelijk toch weer leegte. Dus moet men een keuze maken: of ik neem genoegen met het deel uitmaken van een onvolmaakte gemeenschap waarbij ik me inspan om mijn eigen woorden en gevoelens zoveel mogelijk diepte te geven, waarbij ik me nog steeds regelmatig onbegrepen zal voelen, of ik kies voor een vorm van alleen zijn die resulteert in pijnlijke en dodelijke eenzaamheid.

Het is een paradox. Zometeen ga ik naar de bijeenkomst waar een paar honderd man poogt om gemeenschap te zijn. Onder de oppervlakte worstelen velen met het gebrek aan inhoud die ze ervaren.

De gemeenschap maakt ons wie we zijn. Omdat die gemeenschap onvolmaakt is, zijn wij dat ook; onze pogingen om tot ware gemeenschap te komen zijn op zijn mist schamel te noemen. Daarom is de plaats van Christus zo belangrijk. Abstracte begrippen als "in hem zijn en blijven" nodigen uit om daar vlees en been aan te geven. Daar ben ik al meer dan 30 jaar mee bezig en het blijft een van de moeilijkste missies in het christenleven: volkomen geborgen zijn in Hem alleen. Dat is de inhoud waar we naar op zoek zijn. Als je dat vindt is alleen zijn nooit meer eenzaam.

Tijd die korter lijkt te duren

Een uur is nog altijd een uur maar naarmate ik ouder word verandert de beleving van dat uur. Kon een uur vroeger uren duren, tegenwoordig is een uur in ongeveer een kwartier voorbij. Verveelde ik me vroeger wel eens en had ik geen idee wat ik met die zeeën van tijd moest doen; verveling bestaat voor mij al jaren niet en regelmatig wens ik dat ik tijd had waar ik niets mee wist te doen. Gewoon 'zijn', of zo.

Had ik vroeger aan een Bijbeltekst en een gedachte voldoende om even snel een preek in elkaar te draaien, tegenwoordig lijkt iedere preek een missie, een bevalling. Al mijn voorbereidingen ten spijt; iedere preek doet tekort aan de grootheid van God terwijl het juist de bedoeling is om die grootheid breed uit te meten. Ik denkt dat de woorden en de gedachten te klein. Denken en spreken zijn niets meer dan wanhopige pogingen om zaken die te groot zijn te bevatten en weer te geven.

Morgen heb ik wat plaatjes in mijn preek. Maar geen enkel plaatje voldoet helemaal. Ook beelden schieten tekort. Het zoeken naar betere beelden, woorden en gedachten is tijdrovend en frustrerend. Ondanks alle zoeken in een snel krimpende tijd, is het resultaat dat ook betere beelden, woorden en gedachten nog steeds te klein zijn. In dat spanningsveld ga ik morgen toch maar weer dat podium op, hopende dat de ontvangers en vertalers van de beelden, gedachten en woorden me vergeven voor mijn schamele pogingen om die grootheid van God zichtbaar, tastbaar te maken.

Zinloze waarschuwing

Als je aankomt op Bristol International Airport en je naar de uitgang begeeft kom je bovenaan de (rol)trap een gele zuil tegen waaruit de volgende waarschuwing klinkt: "Welcome to Bristol Airport, please mind the stairs." Is dit een grap of wat? Misschien handig voor slechtzienden of voor mensen die voor het eerst met het fenomeen "trap" worden geconfronteerd. Voor frequente reizigers is het een glimlach oproepende ontmoeting met een locale culturele expressie. Ik kan me zo voorstellen dat een overijverige beambte iets dergelijks heeft bedacht als gevolg van een trauma uit zijn of haar jeugd; als vijfjarige is de beambte eens flink van de trap gevallen en is zich vanaf dat moment bewust van het feit dat er nergens gewaarschuwd wordt voor trappen en is op een persoonlijke missie om die ernstige tekortkoming recht te zetten.

Of Bristol Airport heeft misschien een claim aan z'n broek gekregen nadat een passagier van de trap was gevallen. De claim werd toegekend omdat de vliegveldautoriteiten hadden verzuimd om passagiers te waarschuwen voor het naderende gevaar.

Of, misschien ziet Bristol het als een gebaar van zorg: wij geven om onze passagiers en om te voorkomen dat bezoekers aan Bristol hun verkenningstocht beginnen met het bezoek aan de eerste hulp waarschuwen we ze vast voor het naderende gevaar. Zo'n verzuim kan een slachtoffer tegenwoordig miljoenen opleveren.

Wat er ook achter zit, het blijft ludiek. Het is net zoiets als waarschuwen voor een boom die iedereen al op een kilometer afstand ziet.

Na een lange dag in Edinburgh en een late vlucht naar Bristol toverde het in ieder geval een glimlach op het gezicht van ondergetekende vermoeide reiziger. En aan Bristol beginnen met een glimlach op je gezicht is niet echt verkeerd en wordt vast door de luchthavenauthoriteiten gewaardeerd.

Kastelen en beelden

Adam Smith, Sir Walter Scott en vele andere zijn voor eeuwig vastgelegd in steen. Als je van kastelen en kathedralen houdt en doedelzakgejengel als achtergrondmuziek geen probleem vindt, moet je Edinburgh verkennen.

De rechtvaardige Noach

Het blijft voor mij een mysterie omdat het idee haaks staat op de gedachte dat er in geen enkele mens iets goeds zou wonen: hoe kwam Noach aan zijn goede, voorbeeldige leven, zijn rechtschapenheid en zijn nauwe verbondenheid met God? Waar was zijn rebellie? Waar waren zijn kleine foutjes? Was er echt niets op hem aan te merken, zoals bij de rijke jongeling die in alles God gehoorzaamde maar nog een ding miste?

Wat me vooral verbaast is dat dit gebeurd terwijl er nog geen sprake is van Godsopenbaring, in de zin van "stenen tafelen", voorschriften, wetten, enz.

Maar misschien zit daar juist de kneep. De wet doet zonde kennen. Het ontbreken van een wet, of een verbond waarin rechten en plichten zijn omschreven, pleit de potentieel schuldige bij voorbaat vrij; er is immers geen grond voor een aanklacht.

Wat we weten van Noach is dat hij de instructies van de Heer nauwkeurig opvolgt wanneer hij de ark gaat bouwen. daarin zie ik iets van zijn houding naar God toe.

Hoe dan ook, het blijft frappant, bijzonder, interessant, opvallend, uniek, geweldig, en nog meer van dat soort superlatieven. Hij voldeed aan de eis; hij was rechtvaardig.

Vandaag naar Edinburgh. Dit keer heb ik een cameraatje bij me. het is een mooie stad en ik zie er naar uit om er wat rond te lopen voordat ik twee van mijn teamleden ontmoet voor een diep, uitvoerig, serieus, noodzakelijk, gevoelig, waarschijnlijk boeiend, verhelderend en verduidelijkend gesprek. Vanavond door naar Bristol waar ik mijn nieuw gevonden mentor ontmoet.

Kennis van goed is toch prima?

Stel je voor dat je in een voortdurende staat leeft van het niet kennen van goed en kwaad? Ik kan het me moeilijk voorstellen omdat ik er voortdurend mee bezig bent. Het kennen van goed en kwaad stelt mij namelijk in staat om te oordelen. En daar ben ik goed in. In zijn algemeenheid zijn christenen heel erg goed in oordelen. Sommigen verzachten en rechtvaardigen het door te zeggen dat ze niet oordelen maar slechts beoordelen.

De kern van Adam en Eva's zonde was dat ze dat wilden hebben wat helemaal niet voor hen bedoeld was. Ze wilden als God zijn, kennende goed en kwaad. Op het moment dat ze Gods gebod overtraden, werden ze ingeleid in de wereld waarin goed en kwaad heersen. En daar konden ze niet mee omgaan. Schaamte, schuld, angst, jaloezie,;begrippen waar ze geen enkele ervaring mee hadden, beheersten nu hun leven. Sinds die tijd zit iedereen op zijn eigen troontje en doet de hele dag niet anders dan (be)oordelen, inclusief zichzelf.

Christenen, die door het verzoenend offer van Christus in staat worden gesteld om dat te doen wat bij Gods oorspronkelijke ontwerp hoorde, namelijk Hem liefhebben boven alles en de naaste als zichzelf, lijken daar echter niet al te veel tijd voor te hebben. Het oordelen komt nog altijd gemakkelijker dan het liefhebben.

Opnieuw, ik lees vaak de reacties op de CIP bijdragen, verbaast het me hoe gelovigen elkaar voor rotte vis uitmaken, beledigen en menen te moeten overtroeven met kennis van het Woord of directe woorden van God. Het maakt me verdrietig. Er is maar weinig liefde te vinden in de reacties.

Waar ik me over verbaas is de haat die uit sommige berichten spreekt, met name waar het gaat om onze houding naar Moslims toe en sommigen het opnemen voor de heer Wilders. Volgelingen van Jezus die PVV stemmen, ik kan het me maar moeilijk voorstellen. Wat is er mis met de boodschap van Christus, die de norm van het elkaar liefhebben introduceerde en daarvan zelf het ultieme voorbeeld was?

Om de woorden van de apostel Paulus te parafraseren: "ook al heb ik 100% gelijk maar heb geen liefde, dan ben ik nog minder dan een volle vuilniszak" (vrij naar 1 Kor. 13).

We zijn niet geschapen om kennis van goed en kwaad te hebben. Als die kennis er niet zou zijn en alleen Gods oorspronkelijk ontwerp zou gelden, dan konden we maar een ding en dat is elkaar van liefhebben met ons hele hart.

Illustratie: Hans Holbein (1497-1533), Adam und Eva

(S)preken is zweten

Of het nu kwam door de zes uur die ik door wind en regen in mijn auto door het land ploegde, ik weet het niet maar feit is dat ik zowel gisterenochtend in Notter als gisterenavond in Veenendaal na m'n overdenking geen droge draad meer aan mijn shirt kon vinden.

Iemand vertelde me eens dat ze het gevoel had dat ik die preekjes zo maar uit m'n mouw schud. Niets is minder waar. Het mag dan de beleving van de toehoorder zijn, het is uiteindelijke de som van een boel denk- schrijf- en schrapwerk.

Als het nu een lezing zou zijn waarbij je nauwkeurig het script volgt, kan ik me voorstellen dat je het droog houdt. Maar een script is alleen maar een uitgangspunt. Er gebeurt zoveel meer. Er is een publiek en dat moet je mee zien te nemen in je verhaal. Dat vraagt om voortdurende alertheid. Dan heb je nog de Heilige Geest. Welke kant wil Hij op? Moet het script aan de kant? Dat laatste overkomt me nogal eens en dan wordt het best wel spannend.

De grootste uitdaging is ten eerste om zover mogelijk weg te blijven van abstractie; het verhaal vertellen alsof we er zelf bij waren; het hier en nu gebeurt en wij de hoofdrolspelers zijn. Ten tweede moet je duidelijk in je hoofd hebben waar je wilt dat de mensen over nadenken als ze later op de dag aan de sudderlapjes en sperziebonen zitten. Als je die twee goed voor elkaar hebt, haalt je publiek het meeste eruit en is het elke zweetdruppel dubbel en dwars waard.

Wat moet die Geest daar?

En wat doet die Geest daar in Genesis 1:2? Zwevend over dat inktzwarte en levenloze water. Let wel, er was geen licht; geen zon, maan of sterren. Slechts volkomen duisternis. Interessante, creatieve speculaties doen de ronde: "Nu wordt onze aandacht gericht op het leven gevende water en niet de oervloed. De activiteit is die van de Geest van God en niet een geweldige storm die over het water zweept." (Allen P. Ross, Creation and Blessing, 107).

Maar het beeld is eerder dat van het feit dat God boven die chaos staat en opereert. Een dergelijk beeld komen we tegen in Deuteronomium 32:11 waar hetzelfde woord wordt gebruikt voor de arend die over zijn jongen waakt en voortdurende erboven blijft zweven.

Genesis blijft fascineren. Ik heb er steeds minder moeite mee om dingen niet te weten. De schoonheid van het mysterie, noem ik het maar. Het is ook zo modern om alles te willen weten. Ik ben post-modern, hetgeen onder andere betekent dat ik geen probleem heb om met schijnbare tegenstellingen en onbeantwoorde vragen te leven.

Als ik het verhaal van Genesis herlees, groeit mijn ontzag voor de grootheid van God, zie ik Zijn onbedwingbare verlangen om te scheppen en om Zichzelf daarin gereflecteerd te zien. God, wat bent U groot!

Hieronder nog een leuke paradox voor de liefhebber.

De wigparadox is een optische illusie die op de toeschouwer paradoxaal overkomt. Op de afbeelding hieronder staat de wigparadox in beeld gebracht. Er staan twee, op het eerste gezicht even grote, vierkleurige driehoeken, beide opgebouwd uit dezelfde vormen, die enkel anders gerangschikt zijn. Er ontstaat een paradox doordat in de onderstste figuur een vakje meer lijkt nodig te zijn om de driehoek te vormen.

Voor een verklaring, klik hier.

Chaos!

Hoe makkelijk lezen we er niet overheen dat, toen God in het begin de hemel en de aarde schiep, deze aarde woest en doods was en de oervloed in duisternis was gehuld. Het was een chaos! Leert de Bijbel ons echter niet dat God iets uit het niets maakt. Maar chaos is al iets. Waar kwam die chaos vandaan?

De auteur van Genesis probeert het niet uit te leggen. Zijn taak is om aan te geven dat God er in het begin was en dat al het geschapene, alle materie, Hem toebehoort.

Latere openbaringen geven iets meer inzicht maar het blijft toch een heel groot en onbekend terrein en veel vragen zullen altijd onbeantwoord blijven. Hoe lang heeft de aarde in chaos verkeerd? Een dag? Twee dagen? Een week? Een jaar? Honderd jaar? Een miljoen jaar? Het antwoord blijft gissen.

Velen verbinden de chaos aan het verhaal over de val van satan in Ezechiël 28. Deze val zou tot de beschreven chaos hebben geleid en Genesis 1 kan dan gezien worden als Gods eerste stap in de weg naar herstel en verlossing. Dit beeld loopt parallel aan het beeld dat de Bijbel schetst van de dag waarop God de aarde (in de toekomst) rechtvaardig zal oordelen en alle dingen nieuw zal maken.

Hoe dan ook, in de discussie over een jonge of een oude aarde wordt dit te gemakkelijk over het hoofd gezien. Het ook zo'n volkomen zinloze discussie die de mens afleidt van de veel belangrijkere vraag die om een antwoord vraagt: God was er eerst, voor alle dingen en Hij is de schepper, de ontwerper van alle leven. Als Hij mij heeft gemaakt, behoort mijn leven Hem toe. Wat doe ik daarmee? Wijd ik mijn leven aan Hem toe of blijf ik mijn eigen god?

Hieronder een voorstelling van hoe die chaos eruit moet hebben gezien. De afwezigheid van welke mogelijke lichtbron dan ook maakt het moeilijk om te zien wat er zich daadwerkelijk afspeelt. Kijk goed en gebruik je fantasie!

Aanroepen

Een opmerkelijke gebeurtenis (een van de vele) in het Genesis verhaal is dat na verloop van tijd "men de naam van de Heer begon aan te roepen." We lezen eerst over de vorming van cultuur (stad bouwen, rondtrekkende veehouders, ontwikkeling van muziek en muziekinstrumenten, brons- en ijzerwerkers). Zonder er meteen van alles in te willen lezen blijft het frappant dat de mens, nu ver van God weg, zich toch bewust is van het hogere en dat begint aan te roepen, te benoemen, te proclameren, te aanbidden. En dat terwijl de Heer (JHVJ) zich nog niet als zodanig had bekendgemaakt. Dat kwam pas aan de beurt toen Mozes de zijn spectaculaire ontmoeting met God had.

Ze begonnen dus niet de Heer aan te roepen maar "slechts" de naam van de Heer. Hoe zouden ze dat gedaan hebben?

Ik probeer het me zo voor te stellen: ik vertel niemand hoe ik heet maar laat al die niemanden wel weten dat ik in de buurt ben. Bijvoorbeeld door de verhalen van mensen die me uit het verleden kennen. Of, men weet van mijn bestaan middels deductie; het nachtelijk staren in de eindeloze leegte van het universum, de verwondering over hoe leven ontstaat en groeit, de verbazing over de complexiteit van van alles en nog wat (Want wat een mens over God kan weten is hun bekend omdat God het aan hen kenbaar heeft gemaakt. Zijn onzichtbare eigenschappen zijn vanaf de schepping van de wereld zichtbaar in zijn werken, zijn eeuwige kracht en goddelijkheid zijn voor het verstand waarneembaar, Rom. 1:19-20).

Ten slotte, zonder dat iemand me ooit heeft gezien, kennen ze me allerlei eigenschappen toe en gaan deze benoemen.

De genadige God laat, hoewel we in een gebroken wereld leven, voldoende sporen achter om de mens Hem te doen aanroepen.

En dat aanroepen leidt tot openbaring van Zijn wezen en bedoelingen. Aanroepers komen uiteindelijk bij Christus uit. De zoon van God die onze gebrokenheid op zich heeft genomen en die door zijn Geest ons hart aansluit op het hart van de Vader.