Kennis van goed is toch prima?

Stel je voor dat je in een voortdurende staat leeft van het niet kennen van goed en kwaad? Ik kan het me moeilijk voorstellen omdat ik er voortdurend mee bezig bent. Het kennen van goed en kwaad stelt mij namelijk in staat om te oordelen. En daar ben ik goed in. In zijn algemeenheid zijn christenen heel erg goed in oordelen. Sommigen verzachten en rechtvaardigen het door te zeggen dat ze niet oordelen maar slechts beoordelen.

De kern van Adam en Eva's zonde was dat ze dat wilden hebben wat helemaal niet voor hen bedoeld was. Ze wilden als God zijn, kennende goed en kwaad. Op het moment dat ze Gods gebod overtraden, werden ze ingeleid in de wereld waarin goed en kwaad heersen. En daar konden ze niet mee omgaan. Schaamte, schuld, angst, jaloezie,;begrippen waar ze geen enkele ervaring mee hadden, beheersten nu hun leven. Sinds die tijd zit iedereen op zijn eigen troontje en doet de hele dag niet anders dan (be)oordelen, inclusief zichzelf.

Christenen, die door het verzoenend offer van Christus in staat worden gesteld om dat te doen wat bij Gods oorspronkelijke ontwerp hoorde, namelijk Hem liefhebben boven alles en de naaste als zichzelf, lijken daar echter niet al te veel tijd voor te hebben. Het oordelen komt nog altijd gemakkelijker dan het liefhebben.

Opnieuw, ik lees vaak de reacties op de CIP bijdragen, verbaast het me hoe gelovigen elkaar voor rotte vis uitmaken, beledigen en menen te moeten overtroeven met kennis van het Woord of directe woorden van God. Het maakt me verdrietig. Er is maar weinig liefde te vinden in de reacties.

Waar ik me over verbaas is de haat die uit sommige berichten spreekt, met name waar het gaat om onze houding naar Moslims toe en sommigen het opnemen voor de heer Wilders. Volgelingen van Jezus die PVV stemmen, ik kan het me maar moeilijk voorstellen. Wat is er mis met de boodschap van Christus, die de norm van het elkaar liefhebben introduceerde en daarvan zelf het ultieme voorbeeld was?

Om de woorden van de apostel Paulus te parafraseren: "ook al heb ik 100% gelijk maar heb geen liefde, dan ben ik nog minder dan een volle vuilniszak" (vrij naar 1 Kor. 13).

We zijn niet geschapen om kennis van goed en kwaad te hebben. Als die kennis er niet zou zijn en alleen Gods oorspronkelijk ontwerp zou gelden, dan konden we maar een ding en dat is elkaar van liefhebben met ons hele hart.

Illustratie: Hans Holbein (1497-1533), Adam und Eva

(S)preken is zweten

Of het nu kwam door de zes uur die ik door wind en regen in mijn auto door het land ploegde, ik weet het niet maar feit is dat ik zowel gisterenochtend in Notter als gisterenavond in Veenendaal na m'n overdenking geen droge draad meer aan mijn shirt kon vinden.

Iemand vertelde me eens dat ze het gevoel had dat ik die preekjes zo maar uit m'n mouw schud. Niets is minder waar. Het mag dan de beleving van de toehoorder zijn, het is uiteindelijke de som van een boel denk- schrijf- en schrapwerk.

Als het nu een lezing zou zijn waarbij je nauwkeurig het script volgt, kan ik me voorstellen dat je het droog houdt. Maar een script is alleen maar een uitgangspunt. Er gebeurt zoveel meer. Er is een publiek en dat moet je mee zien te nemen in je verhaal. Dat vraagt om voortdurende alertheid. Dan heb je nog de Heilige Geest. Welke kant wil Hij op? Moet het script aan de kant? Dat laatste overkomt me nogal eens en dan wordt het best wel spannend.

De grootste uitdaging is ten eerste om zover mogelijk weg te blijven van abstractie; het verhaal vertellen alsof we er zelf bij waren; het hier en nu gebeurt en wij de hoofdrolspelers zijn. Ten tweede moet je duidelijk in je hoofd hebben waar je wilt dat de mensen over nadenken als ze later op de dag aan de sudderlapjes en sperziebonen zitten. Als je die twee goed voor elkaar hebt, haalt je publiek het meeste eruit en is het elke zweetdruppel dubbel en dwars waard.

Wat moet die Geest daar?

En wat doet die Geest daar in Genesis 1:2? Zwevend over dat inktzwarte en levenloze water. Let wel, er was geen licht; geen zon, maan of sterren. Slechts volkomen duisternis. Interessante, creatieve speculaties doen de ronde: "Nu wordt onze aandacht gericht op het leven gevende water en niet de oervloed. De activiteit is die van de Geest van God en niet een geweldige storm die over het water zweept." (Allen P. Ross, Creation and Blessing, 107).

Maar het beeld is eerder dat van het feit dat God boven die chaos staat en opereert. Een dergelijk beeld komen we tegen in Deuteronomium 32:11 waar hetzelfde woord wordt gebruikt voor de arend die over zijn jongen waakt en voortdurende erboven blijft zweven.

Genesis blijft fascineren. Ik heb er steeds minder moeite mee om dingen niet te weten. De schoonheid van het mysterie, noem ik het maar. Het is ook zo modern om alles te willen weten. Ik ben post-modern, hetgeen onder andere betekent dat ik geen probleem heb om met schijnbare tegenstellingen en onbeantwoorde vragen te leven.

Als ik het verhaal van Genesis herlees, groeit mijn ontzag voor de grootheid van God, zie ik Zijn onbedwingbare verlangen om te scheppen en om Zichzelf daarin gereflecteerd te zien. God, wat bent U groot!

Hieronder nog een leuke paradox voor de liefhebber.

De wigparadox is een optische illusie die op de toeschouwer paradoxaal overkomt. Op de afbeelding hieronder staat de wigparadox in beeld gebracht. Er staan twee, op het eerste gezicht even grote, vierkleurige driehoeken, beide opgebouwd uit dezelfde vormen, die enkel anders gerangschikt zijn. Er ontstaat een paradox doordat in de onderstste figuur een vakje meer lijkt nodig te zijn om de driehoek te vormen.

Voor een verklaring, klik hier.

Chaos!

Hoe makkelijk lezen we er niet overheen dat, toen God in het begin de hemel en de aarde schiep, deze aarde woest en doods was en de oervloed in duisternis was gehuld. Het was een chaos! Leert de Bijbel ons echter niet dat God iets uit het niets maakt. Maar chaos is al iets. Waar kwam die chaos vandaan?

De auteur van Genesis probeert het niet uit te leggen. Zijn taak is om aan te geven dat God er in het begin was en dat al het geschapene, alle materie, Hem toebehoort.

Latere openbaringen geven iets meer inzicht maar het blijft toch een heel groot en onbekend terrein en veel vragen zullen altijd onbeantwoord blijven. Hoe lang heeft de aarde in chaos verkeerd? Een dag? Twee dagen? Een week? Een jaar? Honderd jaar? Een miljoen jaar? Het antwoord blijft gissen.

Velen verbinden de chaos aan het verhaal over de val van satan in Ezechiël 28. Deze val zou tot de beschreven chaos hebben geleid en Genesis 1 kan dan gezien worden als Gods eerste stap in de weg naar herstel en verlossing. Dit beeld loopt parallel aan het beeld dat de Bijbel schetst van de dag waarop God de aarde (in de toekomst) rechtvaardig zal oordelen en alle dingen nieuw zal maken.

Hoe dan ook, in de discussie over een jonge of een oude aarde wordt dit te gemakkelijk over het hoofd gezien. Het ook zo'n volkomen zinloze discussie die de mens afleidt van de veel belangrijkere vraag die om een antwoord vraagt: God was er eerst, voor alle dingen en Hij is de schepper, de ontwerper van alle leven. Als Hij mij heeft gemaakt, behoort mijn leven Hem toe. Wat doe ik daarmee? Wijd ik mijn leven aan Hem toe of blijf ik mijn eigen god?

Hieronder een voorstelling van hoe die chaos eruit moet hebben gezien. De afwezigheid van welke mogelijke lichtbron dan ook maakt het moeilijk om te zien wat er zich daadwerkelijk afspeelt. Kijk goed en gebruik je fantasie!

Aanroepen

Een opmerkelijke gebeurtenis (een van de vele) in het Genesis verhaal is dat na verloop van tijd "men de naam van de Heer begon aan te roepen." We lezen eerst over de vorming van cultuur (stad bouwen, rondtrekkende veehouders, ontwikkeling van muziek en muziekinstrumenten, brons- en ijzerwerkers). Zonder er meteen van alles in te willen lezen blijft het frappant dat de mens, nu ver van God weg, zich toch bewust is van het hogere en dat begint aan te roepen, te benoemen, te proclameren, te aanbidden. En dat terwijl de Heer (JHVJ) zich nog niet als zodanig had bekendgemaakt. Dat kwam pas aan de beurt toen Mozes de zijn spectaculaire ontmoeting met God had.

Ze begonnen dus niet de Heer aan te roepen maar "slechts" de naam van de Heer. Hoe zouden ze dat gedaan hebben?

Ik probeer het me zo voor te stellen: ik vertel niemand hoe ik heet maar laat al die niemanden wel weten dat ik in de buurt ben. Bijvoorbeeld door de verhalen van mensen die me uit het verleden kennen. Of, men weet van mijn bestaan middels deductie; het nachtelijk staren in de eindeloze leegte van het universum, de verwondering over hoe leven ontstaat en groeit, de verbazing over de complexiteit van van alles en nog wat (Want wat een mens over God kan weten is hun bekend omdat God het aan hen kenbaar heeft gemaakt. Zijn onzichtbare eigenschappen zijn vanaf de schepping van de wereld zichtbaar in zijn werken, zijn eeuwige kracht en goddelijkheid zijn voor het verstand waarneembaar, Rom. 1:19-20).

Ten slotte, zonder dat iemand me ooit heeft gezien, kennen ze me allerlei eigenschappen toe en gaan deze benoemen.

De genadige God laat, hoewel we in een gebroken wereld leven, voldoende sporen achter om de mens Hem te doen aanroepen.

En dat aanroepen leidt tot openbaring van Zijn wezen en bedoelingen. Aanroepers komen uiteindelijk bij Christus uit. De zoon van God die onze gebrokenheid op zich heeft genomen en die door zijn Geest ons hart aansluit op het hart van de Vader.

Is de mens Gods grootste sta-in-de-weg?

Her en der lezen en horen we over opwekkingen. Op het CIP kom je van alles tegen en de, soms bizarre, reacties op de bijdragen zijn interessant leesvoer. Er sluimert in ieder mens wel een verlangen naar een ingrijpen van hogerhand met, hopelijk, een gunstige uitkomst voor ons allemaal. Er is maar weinig nodig om die sluimering aangewakkerd te zien tot een ruige storm. De film Avatar, geheel geproduceerd in een studio, zou aanzetten tot depressie en zelfmoord. Of het waar is of niet, laat ik in het midden. Een romantische film waarin twee geliefden elkaar uiteindelijk in de armen sluiten kan eenzelfde gevoel van heimwee naar het volmaakte oproepen.

Over de vraag waarom de opwekking uitblijft verschillen de meningen. De een vindt dat de mens zelf het grootste obstakel is en dat er eerst verootmoediging moet plaatsvinden. Een ander gelooft dat, als we een kritieke massa bidders op het Malieveld bijeen krijgen, God de sluizen van de hemel gaat openen. Weer een ander vindt dat Gods soevereiniteit voldoende is om een opwekking op gang te brengen omdat het niet zo slim is om te wachten tot voldoende mensen zich hebben verootmoedigd (de opwekking wordt door God aangewakkerd en niet door de mens).

Verootmoediging kun je niet organiseren en ik geloof dat verootmoediging, waarbij we ons vrijwillig in onze gebrokenheid onderwerpen aan Gods gezag en genade, al opwekking is. Als verootmoediging de voorwaarde voor een opwekking is, kan het niet anders dan dat die verootmoediging al een werk van God in ons leven is.

In ons Westerse denken hebben we er een sommetje van gemaakt. Als ik me verootmoedig, gaat God zegenen en antwoorden. Het gevaar is echter dat de motivatie tot verootmoediging het verwachte resultaat is. De kans is daarbij groot dat de verootmoediging inhoudsloos is; een euro in de automaat en een zakje chips in de opvangbak (of hoe dat ook heet).

Verootmoediging ongeacht de uitkomst waar opwekking begint.

Overstroming

In Genesis 4 vinden we het verhaal van de broers Kaïn en Abel. De opdracht van God tot het bewerken van de aarde leidt onder andere tot werkverdeling. Kaïn wordt landbouwer en Abel veehouder. Op een gegeven moment brengen de broers een offer aan God; de opbrengst wordt aan de Heer gewijd. Nu merkt de Heer Abel's offer op maar voor het offer van Kain schijnt Hij geen belangstelling te hebben.

De gangbare evangelische verklaring hiervoor is dat Abel intuïtief begreep dat er bloed moest vloeien en Kain daar zo'n beetje blind voor was. Maar is dat juist?

"Dat God het offer van Kain niet aanzag, moet niet afgeleid worden uit zijn gezindheid, ookniet uit verkeerd offermateriaal en evenmin uit de eventuele omstandigheid dat hij het opeen verkeerde manier bracht. Veeleer wordt in de taal van het oude verhaal tot uitdrukking gebracht, dat de een in zijn beroep voorspoed had en de ander niet. Het ervaren van de toe- of afwending van God is hier hetzelfde als het ervaren van het al of niet gezegend worden. Van voorspoed of mislukking. Daarmee wil de verhaler zeggen dat Kain er geen schuld aan had. dat zijn arbeid niet gezegend wordt; dat moet juist onverklaard blijven. Het behoort tot de oerervaring van de mensheid, dat gelukken of mislukken niet verstandelijk verklaard kunnen worden: God ziet het offer van de een aan, dat van de ander ziet hij niet aan. ...bij gelijke condities en gelijke wil om te werken gelukt het de een wel en de ander niet. Daarin ligt een van de wereldwijde conflictmotieven tussen broers.." (Dr. C. Westerman, Genesis 1, Kok, Kampen, 1986, 51). Het verschil tussen Kain en Abel is onder andere, volgens Hebreeen 11:4, dat Abel geloof demonstreerde. Mogen we hieruit concluderen dat juist het geloofsaspect bij Kaïn ontbrak en hij alleen oog had voor wat zich in het zichtbare afspeelde en het grotere verhaal waarin God de hoofdrol speelt niet zag? We zien dit in zijn reactie: Kaïn reageert met jaloersheid en slaat Abel dood. En dat terwijl God ook Kaïn wilde bemoedigen, "Handel je goed dan kun je toch iedereen recht in de ogen kijken? Handel je slecht, dan ligt de zonde op de loer, begerig om jou in haar greep te krijgen, maar jij moet sterken zijn dan zij" (Genesis 4:7).

Waar het mij om gaat is dat we voorzichtig moeten zijn met interpretaties die alleen mogelijk zijn als je de de toekomstige context erbij betrekt.
Bijvoorbeeld: het belang van het bloedvloeien, dierenoffers en altaren waarop geofferd wordt, komt pas veel later aan de orde.
Zo vinden we in Genesis 3 en 4 een genadige God die de doodstraf niet uitvoert maar de schaamte bedekt, de vrouw die moeder wordt en de naam "leven" krijgt. "De ver van God levende mens blijft de door God gezegende" (Westerman, 45).
Ook na de broedermoord is God degene die genade betoont en Kain met een geweldige belofte de wereld in stuurt. Genesis stroomt over van vergeving!

Marc Chagall, La Bible - Cain et Abel, 1960

Dierenvellen

.

In het verhaal over Adam en Eva in het paradijs wordt al snel de nadruk gelegd op het feit dat we schuldig tegenover Hem staan, onder de vloek leven en tegelijk uitzicht krijgen op een oplossing in de toekomst. De dierenvelletjes in 3:20 zouden de inleiding zijn op het onschuldige bloed dat moest vloeien om Gods toorn nog enigszins in toom te houden. Ik herinner me nog de bijbelleraars die iets in de zin van "zie je hoe mooi het is dat we direct na de zondeval al over het belang van onschuldig bloed leren" zeiden.

Er is echter niets moois aan. Het is vreselijk dat een onschuldige moet sterven om het tussen de schuldeiser en schuldige weer goed te maken.

In de dierenvelletjes, zo is mij geleerd, is Christus al te zien. En dat klopt helemaal als je naar het verlossingsplan kijkt vanuit het oogpunt van schuld en onschuld.

Als je in het verhaal de feiten observeert, zie je dat de reactie van Adam en Eva schaamte en angst is (3:10). Je kunt dan zeggen dat dat komt omdat ze zich schuldig voelden. Heel goed mogelijk. Wat ik duidelijk wil maken is dat het goed is om ook aandacht aan die schaamte en angst te geven.

Het is God zelf die, voordat Hij ze uit de hof van Eden wegjaagt, kleren van dierenvellen maakt en ze de mens aantrekt. Hij bedekt hun schaamte! Er is nog geen sprake van eerherstel, want daar is meer voor nodig maar in ieder geval kunnen ze blijven leven. Dat wegjagen is een slimme en weldoordachte zet. Als ze zouden blijven en van de levensboom eten, dat zou hun lot voor eeuwig bezegeld zijn geweest en zou het leven nooit het niveau van dierenvelletjes kunnen overstijgen. De dood deed haar intrede waardoor (weder)geboorte mogelijk werd. Was het liefde dat God deed besluiten om kleren voor de mens te maken en hen uit de hof van Eden te verjagen? Het was noodzakelijk om een oplossing te kunnen faciliteren. Die oplossing, Christus, neemt de schuld weg, herstelt de eer en bevrijdt van angst! Ik noem dat Goed Nieuws.

Drie bomen

Drie bomen hadden grootse plannen om iets belangrijks te worden en ze baden dat God hen daarbij zou helpen. De eerste boom werd een voerbak waaruit vermoeide dieren konden drinken. Het werd een speciale voerbak, waarin later het baby'tje Jezus werd gelegd.

De tweede boom werd een boot van waaruit Jezus later Zijn discipelen zou leren.

De derde boom werd gebruikt als martelwerktuig, een kruis waaraan misdadigers genageld werden. In eerste instantie was de boom daar erg verdrietig over totdat op een dag ene Jezus van Nazareth aan hem werd vastgespijkerd. In plaats van het gebruikelijke gekerm en geklaag hoorde de boom Jezus zeggen "Vader, vergeef het hun," worden die de weg naar het paradijs opende voor de misdadiger die naast Jezus werd gekruisigd. Toen begreep de boom dat hij van iets heel bijzondere getuige was geweest.

In de ondergrondse kerk in Oost Europa werd deze vergelijking vaak verteld om hen die leden om hun geloof, te bemoedigen.

Weer thuis na een intensieve week in Italië. Ik ben weer wat wijzer (intercultureel intelligenter) geworden en nu is het zaak om het geleerde in praktijk te gaan brengen.

Bevoorrecht

Zojuist een lange wandeling gemaakt door de vallei en ik realiseerde me opnieuw wat een geweldig voorrecht het is om dit allemaal te kunnen doen. Hoewel er weinig tijd is om de toerist uit te hangen kan ik gelukkig wel hier en daar een uurtje pakken. De stilte hier is overweldigend en ik merk dat alle stemmetjes in mijn hoofd tot rust komen. Ik kan zowaar focussen!

Wat ik deze week leer kan ik meteen in de praktijk gebruiken en dat maakt het bere-interessant. Er is nog relatief weinig studie gedaan naar cultuur. Hoewel vrijwel alle academische studies en publicaties het over cultuur hebben (antropologie, psychologie, sociologie, theologie, enz) is de studie van cultuur op zich relatief nieuw. Vooral een geïntegreerde kijk op, en studie van cultuur is fascinerend en er moet nog veel studie gedaan worden die ertoe gaat bijdragen dat we op een goede manier onze culturele intelligentie ontwikkelen waardoor we beter in staat zijn om om een gezonde manier te co-existeren. Culturele integratie is waarschijnlijk een onmogelijkheid en zullen we altijd moeten streven naar culturele ruimte voor iedereen.